CDL-AD(2025)031: Avi sou pwojè dekrè referandè a
- The draft decree details the voting procedure but omits much of what the 2024 opinions asked for.
- The fundamental principles of electoral law cannot be fully guaranteed in the present Haitian context, and voters cannot freely express their wishes in areas controlled by armed groups.
- Asks that gang members be barred at minimum from the electoral administration, and that observers be given the same security guarantee as voters and polling staff.
- Asks that the decree itself carry the secrecy of the vote and the arrangements for displaced persons, including polling stations in displacement sites.
- Objects that appeals against CEP decisions would be heard by a body containing CEP members.
- Notes the referendum date was still unknown when the opinion was adopted.
Avi Komisyon Venise sou pwojè dekrè referandè ayisyen an, se yon lèt 6 me 2025 prezidan Konsèy Elektoral Pwovizwa a, Patrick Saint-Hilaire, ki mande l. Yo sikile pwojè a sou kòt CDL-REF(2025)028, epi yon delegasyon Komisyon an fè reyinyon anliy ak CEP la 28 me 2025. Se premye nan twa avi yo CEP la mande pou tèt li; se OEA ki te mande de avi 2024 yo.
Avi a mete pwojè a nan sa li rele youn nan pi gwo kriz politik ak enstitisyonèl nan istwa modèn Ayiti: pa gen eleksyon lejislatif depi 2019 epi se otorite ki pa eli k ap gouvènen, bagay ki, dapre Komisyon an, fè kad konstitisyonèl ak demokratik Eta a vin pi frajil, anplis pwoblèm ki te deja nan Konstitisyon 1987 la.
Li repete yon nivo minimòm sekirite dwe retabli anvan tout vòt, epi li remake sa k pase nan dènye mwa yo montre bagay yo vin pi mal. Li konsidere prensip fondamantal dwa elektoral yo, dapre atik 25 Pak Entènasyonal sou Dwa Sivil ak Politik, atik 23 Konvansyon Ameriken sou Dwa Moun, atik 3 premye Pwotokòl Adisyonèl Konvansyon Ewopeyen Dwa Moun, Kòd Bon Pratik nan Zafè Elektoral ak Kòd Bon Pratik revize sou referandòm, pa ka garanti nèt nan kontèks ayisyen aktyèl la, epi libète elektè yo pou eksprime volonte yo pa posib nan zòn gwoup ame kontwole.
Sou tèks la menm, Komisyon an wè pwojè a detaye sitou pwosedi vòt la epi li kite anpil nan sa avi anvan li yo te mande. Katòz gwo rekòmandasyon li yo, ki make A rive N, mande dekrè a mete gwo liy kad sekirite a, presize jiskaki pwen dekrè elektoral 2021 an aplike pou referandòm sa a, garanti vòt moun deplase yo, ki gen ladan biwo vòt nan sit deplasman, epi bay omwen modalite esansyèl pou elektè aletranje.
Lòt rekòmandasyon yo konsène jan vòt la fèt ak jan yo trete kontestasyon: mete sekrè vòt la nan dekrè a, prevwa yon administrasyon elektoral anba ki gen konpozisyon balanse epi kote yo pa ka revoke manm yo jan yo vle, devlope règ kanpay dapre nòm entènasyonal, limite finansman piblik kanpay san ankouraje pati san baz reyèl, evite rekou kont desizyon CEP la ale devan yon òganis ki gen manm CEP ladan, kite sèlman sitwayen depoze rekou dirèkteman, bay plis tan pou rekou ak desizyon, bay Biwo Kontansye Referandè a pouvwa anile yon vòt lè yon iregilarite te ka chanje rezilta a, revwa dispozisyon penal yo dapre nesesite ak pwopòsyonalite, epi klarifye pòte kòd konduit referandè a.
Dat referandòm nan pa t ko konnen lè yo adopte avi a, nan 143yèm sesyon plenyè a 13-14 jen 2025.
Kijan pou site
Venice Commission (Council of Europe), CDL-AD(2025)031: Avi sou pwojè dekrè referandè a, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2025)031-e
- Moun oswa enstitisyon ki gen dwa yo
- Council of Europe (Venice Commission)