Pwogram nasyonal pou devlopman akwakilti an Ayiti
Rezime: Pwogram nasyonal devlopman akwakilti MARNDR pou 2010-2014, ak dat jiyè 2010. Youn nan pwogram sou-sektoryèl ki soti nan egzèsis politik oktòb 2008 ministè a sou pwodiksyon bèt ak lapèch.
Dekouve Enpotan
- Konsomasyon pwason se chif ki kadre pwogram lan : 3,5 kg pa moun pa ane an Ayiti kontre apeprè 37,5 kg an Jamayik, yon ekar de youn a dis ak yon vwazen ki nan menm latitid.
- Otosifizans bese olye li monte. Pwodiksyon nasyonal la, lapèch maritim ak kontinantal ansanm, te kouvri 30 pousan bezwen peyi a an 1998 (FAO, 1999) epi mwens pase 23 pousan an 2006, ladan yo 3,2 pousan sèlman pou lapèch kontinantal ak akwakilti.
- Baz resous la pi laj pase sa pwodiksyon sektè a fè kwè. Dlo kontinantal yo fè apeprè 22 700 ekta, ladan yo 69 pousan nan twa plan dlo : lak Azuéi oswa Etang Somat ak 11 300 ekta, lak atifisyèl Peligr ak 2 750 ak etan Miragwàn ak 1 130, plis 31 kouran dlo ki plizoumwen pèmanan ki fè apeprè 6 820 ekta, apeprè 71 ti plan dlo ki fè apeprè 2 770 ekta, ak 90 ekta rezèvwa sou mòn.
- Mete pwason nan dlo te prèske sispann anvan pwogram lan. Ant 2000 ak 2008, peyi a jwenn sèlman twa operasyon anpwasònman, apeprè 200 000 alven an tout, kontre yon pwogram ki prevwa mete plis pase 400 000 : se kontrent imedya sa a li vize.
- Sib pwodiksyon yo an etap epi yo wo : pwodiksyon natirèl dwe pase de 600 a 1 200 tòn anvan fen 2010, epi de 1 200 a 3 000 tòn pa ane ant 2011 ak 2013, ak yon ogmantasyon pwodiksyon akwakòl apeprè 4 000 tòn pa ane. Devan yon pwodiksyon akwakòl aktyèl apeprè 200 tòn pa ane, sa vle di yon ka pwodiksyon terès, se yon chanjman lòd grandè.
- Manje pwason idantifye kòm kou ki mare a, se pa chèptèl ni teknik. Manje ki gen 18 a 21 pousan pwoteyin te koute ant 20 ak 25 dola ameriken, alòske espès yo kiltive mande 24 a 50 pousan pwoteyin selon tip ak sistèm : donk antrepriz lokal pa kouvri nivo ki pi wo a. Se poutèt sa pwodiksyon manje pwason se youn nan sèt aks entèvansyon yo.
- Agiman sosyal la di an pri, pa an adjektif : revni jounalye sektè enfòmèl la mete bò 4 dola ameriken alòske plis pase 71 pousan popilasyon an fè mwens pase 2 dola, se sa k fè lapèch kontinantal konsidere kòm sosyalman enpòtan kèlkeswa tonaj li.
- Chifraj la patyèl epi li di sa. Etid filyè a ak reyabilitasyon fèm pisikòl Damien pote 25 000 000 goud finansman ki deja mobilize ak 1 852 593,68 dola ameriken make kòm fon pou chèche, ak MARNDR kòm mèt douvraj.
- Swivi konfye ak DPAQ, ak rekòmandasyon pou yon selil evalyasyon endepandan, yon evalyasyon pandan 2010 ak yon evalyasyon final sis mwa anvan echeyans 2013 la. Yon Inite jesyon plan dlo dwe kreye andedan DPAQ.
- Pwogram lan rakonte istwa sou-sektè a san kache : yon devlopman an dan siyè, ki depann de kontèks peyi a, ak 87 kaj flotan an pwodiksyon ak yon pwodiksyon mwayèn apeprè 157 tòn an 2007.
Deskripsyon Konple
Li soti nan egzèsis oktòb 2008 kote MARNDR te reyini yon senkantèn pwofesyonèl elvaj, veterinè ak agwonòm pou tabli politik sou-sektè pwodiksyon bèt ak lapèch sou sèt tematik. Volim sa a pale sou akwakilti: kondisyon sou-sektè a, kontrent yo ak pwogram devlopman ministè a pou 2010-2014. Li mache dirèkteman ak pwogram MARNDR sou lapèch maritim, lèt, ak elvaj pou reyabilite anviwonman an.
Kijan pou site
Gouvènman Ayiti; Ministè Agrikilti, Resous Natirèl ak Devlopman Riral (MARNDR), 2010, Pwogram nasyonal pou devlopman akwakilti an Ayiti, https://agripubhaiti.org/wp-content/uploads/2025/03/Aquaculture_-_MARNDR_2010.pdf