CDL-AD(2024)042: Avi final sou solisyon konstitisyonèl ak lejislatif pou pwosedi elektoral yo
- A constitutional referendum within four months is moot: no minimum level of security can be expected in Haiti in the short term, and restoring security and basic supplies is the first priority.
- The referendum rules may be set by executive decree because Parliament does not exist, and the referendum will necessarily follow an extraconstitutional procedure.
- Names four sources of instability in the 1987 Constitution that led to the collapse of state institutions, including the absence of a permanent electoral management body and of a permanent court for electoral disputes.
- Recommends the 2021 electoral decree as the point of departure, and a transitional constitutional provision empowering the transitional executive to adopt the rules for the first elections.
- Recommends suspending political rights of citizens under international sanctions as well as for sentenced criminals.
Avi final Komisyon Venise sou kad elektoral Ayiti a. Li vin apre avi entèrimè jen 2024 la ak reyinyon wo nivo yo ki fèt nan Washington 28, 29 ak 30 oktòb 2024, anba responsablite Depatman Koperasyon ak Obsèvasyon Elektoral OEA, ant yon delegasyon Komisyon an ak reprezantan Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an, Komite Pilotaj Konferans Nasyonal la, Konsèy Elektoral Pwovizwa a ak Ofis Nasyonal Idantifikasyon.
Sou kalandriye a, li pale klè. Lè yo fè l konnen Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an te vle fè eleksyon prezidansyèl ak lejislatif nan fevriye 2026, dapre manda li ki pa renouvlab, epi yon referandòm konstitisyonèl t ap fèt nan fen mas 2025, Komisyon an jije vitès sa a etonan. Li pa wè l reyalis pou espere menm yon nivo minimòm sekirite nan yon ti tan, li di priyorite ki pa ka diskite se retabli sekirite ak pwovizyon debaz, epi li konkli yon referandòm konstitisyonèl nan kat mwa pa gen sans.
Sou fòm jiridik, li aksepte règ referandòm nan, ki an prensip ta dwe soti nan Palman an, ka etabli pa yon dekrè egzekitif depi Palman an pa egziste, epi li di òganizasyon referandòm nan ap nesesèman swiv yon pwosedi ekstrakonstitisyonèl.
Sou fon an, li mande pou yo elimine sa ki fè Konstitisyon 1987 la enstab, epi li nonmen kat: efè kimile renouvèlman pasyèl chanm nan san okenn dispozisyon tranzitwa lè eleksyon pran reta, absans yon òganis pèmanan jesyon elektoral, absans yon lejislasyon elektoral pèmanan, ak absans yon tribinal pèmanan konpetan pou kontestasyon elektoral. Li rekòmande pran dekrè 2021 an oswa lejislasyon dènye eleksyon yo kòm pwen depa, ajoute yon dispozisyon tranzitwa ki bay egzekitif tranzisyon an pouvwa pou adopte règ premye eleksyon yo, epi mete nan Konstitisyon k ap vini an gwo liy sistèm ak administrasyon elektoral la.
Rekòmandasyon li yo sijè pa sijè kouvri kondisyon sekirite pou enskripsyon, sispansyon dwa politik moun ki anba sanksyon entènasyonal menm jan ak moun ki kondane, vòt moun deplase nan kote yo rete reyèlman men pou sikonskripsyon yo te sòti, entwodiksyon pwogresif vòt aletranje sou yon konsansis politik laj, yon itilizasyon teknoloji dijital ki respekte nòm pou transmèt rezilta, mezi efikas pou parite ak reprezantasyon jèn, ak lajan piblik pou kanpay, limite ak pati ki rive nan yon pousantaj vòt fikse.
Avi entèrimè jen 2024 la parèt an anèks, se sa k fè dosye a rive 27 paj.
Kijan pou site
Venice Commission (Council of Europe), CDL-AD(2024)042: Avi final sou solisyon konstitisyonèl ak lejislatif pou pwosedi elektoral yo, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2024)042-e
- Moun oswa enstitisyon ki gen dwa yo
- Council of Europe (Venice Commission)