Eske chèn valè pistach an Ayiti ka reziste devan jenerozite Etazini? Analiz ekonomi politik
- Etazini te anonse 31 mas 2016 yon don 500 tòn metrik pistach griye sèk bay Ayiti, e USDA te di sa egal 1,4 pousan pwodiksyon pistach Ayiti.
- Nan yon ankèt 2017 ak 186 moun nan chèn lan, 97 pousan pa t nan okenn asosyasyon e pèsonn pa t resevwa sipò nan men gouvènman ayisyen an ni nan men yon òganizasyon.
- 74,1 pousan nan 139 moun ki te reponn yo di yo satisfè oswa trè satisfè ak plas yo nan chèn lan, e kèk fanm di yo gen endepandans finansyè.
- Rannman mwayen pistach la te 0,47 tòn pa ektar an 2016, ki se 28 pousan mwayèn mondyal la ki 1,7.
- Demann potansyèl la se omwen 40 000 tòn pa ane e ofri a alantou 30 000 tòn.
- Yon atelye 2015 te tande bè pistach an Ayiti gen aflatoksin byen pi wo pase limit 20 pati pa milya Food and Drug Administration Etazini.
- Ekspòtasyon pistach Etazini bay Ayiti te mwayen yon ti kras mwens pase 100 tòn metrik pa ane anvan don an, epi yo tounen nan yon nivo ki pa vo anyen an 2017 ak 2018.
- Rapò a rekòmande sipò leta pou rechèch, kredi, kooperativ ak detèksyon aflatoksin, e pou bayè yo evite politik komès, dimping an patikilye, ki ale kont èd yo bay la.
Nan dat 31 mas 2016, Depatman Agrikilti Etazini (USDA) te anonse yon don 500 tòn metrik pistach griye sèk bay Ayiti. Gwoup ayisyen, ki gen PAPDA ladan yo, te wè sa tankou dimping sipli ki ka fè mwayen lavi nan zòn riral yo mal, alòske USDA te di don an te reprezante 1,4 pousan pwodiksyon pistach Ayiti. Apre yon rankont ak ONG yo 29 jen 2016, Ministè Agrikilti ayisyen an te di li pa t ap aksepte lòt don konsa. Dokiman rechèch Oxfam America sa a, Camille Chalmers, Guelsonne Calixte, François Gérard Junior Denart, Tonny Joseph ak Marc J. Cohen siyen, etidye chèn valè pistach ayisyen an ak ekonomi politik don an. Gen yon edisyon an franse ki tache ladan l.
Rapò a dekri yon chèn ki fèt ak ti plantè, komèsan fanm ak transfòmatè atizanal, ak ti sipò Eta, pwodiksyon ki depann de lapli, ti òganizasyon ak yon pwoblèm kontaminasyon aflatoksin nan manba (bè pistach), ki se yon manje debaz nan manje maten. Rannman mwayen an te 0,47 tòn pa ektar an 2016, e demann potansyèl la, omwen 40 000 tòn pa ane, depase ofri a ki alantou 30 000 tòn. Yon ankèt PAPDA an 2017 ak 186 moun nan rejyon Pòtoprens, Plato Santral la ak depatman Nò ak Nòdès montre revni pistach pa kouvri depans lavi, 97 pousan moun yo entewoje yo pa nan okenn asosyasyon e pèsonn pa t resevwa sipò nan men Eta a oswa nan men yon òganizasyon. Sou 139 moun ki te reponn kesyon an, 74,1 pousan di yo satisfè oswa trè satisfè ak plas yo nan chèn lan. Ankèt la pa t kouvri Atibonit ni rejyon Sid peyi a.
Sou kote Etazini, rapò a dekri yon sektè pistach ki resevwa sibvansyon epi ki konsantre, ak sipli ak presyon pou yo ekoule yo nan èd alimantè. Ekspòtasyon pistach Etazini bay Ayiti te mwayen yon ti kras mwens pase 100 tòn metrik pa ane pandan sis ane anvan don an. Rapò a peze de fason pou li lekti don 2016 la, yon ouvèti mache ayisyen an oswa yon fason ponktyèl pou debarase yo de yon sipli, epi li note ekspòtasyon Etazini bay Ayiti tounen nan yon nivo ki pa vo anyen an 2017 ak 2018. Li rekòmande gouvènman ayisyen an sipòte rechèch, fòmasyon, kredi, kooperativ, detèksyon aflatoksin ak nòm nasyonal sekirite sanitè manje, pwoteje plantè yo kont enpòtasyon ki gen sibvansyon, e li rekòmande bayè yo evite politik komès ki ale kont èd yo bay la.
Kijan pou site
Oxfam America, 2020, Eske chèn valè pistach an Ayiti ka reziste devan jenerozite Etazini? Analiz ekonomi politik, https://webassets.oxfamamerica.org/media/documents/rr-haitis-peanut-value-chain-280420-en_1.pdf
- Moun oswa enstitisyon ki gen dwa yo
- Oxfam America