Plan estratejik pou konbat kansè an Ayiti
- Li mete ensidans kansè kòl matris an Ayiti bò 93,9 pou 100 000 ak mòtalite li nan 53,5 pou 100 000, ak ensidans kansè tete nan 23,9 pou 100 000 ak yon mòtalite 10,6, pandan li di chif sa yo pwobableman soutestime anpil grandè reyèl la.
- Li retni kapasite depistaj ki dèyè chif sa yo: se sèlman 15 000 a 17 000 frotis yo fè pa ane, pou yon popilasyon bò 2,5 milyon fanm ki gen oswa ki pral gen 30 a 49 an.
- Li karakterize timè tete ayisyen an tèm molekilè, pa pa estad sèlman: yon prevalans BRCA 1/2 estime nan 8 % nan fanm yo dyagnostike, ladan 55,9 % timè reseptè estwojèn pozitif, 29,7 % HER2 pozitif ak 32,4 % triplman negatif, epi li note kòm distenktif to fèb timè ER pozitif ak to wo triplman negatif.
- Li retni chif preface ki soti nan OMS: 7 916 ka kansè notifye an Ayiti ak 5 975 lanmò pa ane.
- Li note omwen 50 % ka kansè mare ak faktè risk ou ka chanje, ladan yon konsomasyon fwi ki pa sifi ak yon aktivite fizik ki pa sifi, ak 73 % an mwayèn ki pa manje ase fwi ak legim.
- Li retni yon prevalans tabak ki relativman fèb, 9,3 % popilasyon adilt, sa ki fè pwofil risk ayisyen diferan ak anpil konparatè.
- Li mete kad mondyal kote li chita: bò 14 milyon nouvo ka ak plis pase 8 milyon lanmò nan 2012, ak yon pwojeksyon 22 milyon ka, ak plis pase 80 % kansè kòl ki rive nan peyi ki gen revni fèb ak mwayen.
Plan sa a prezante kansè kòm yon pwoblèm sante piblik k ap parèt an Ayiti, pa yon zafè majinal. Preyanbil li poze konstat la : kansè ap vin yon pwoblèm mondyal, ak yon pwojeksyon apeprè 22 milyon ka an 2030 ; kansè kòl iterin ka evite men li lakòz maladi ak lanmò pami fanm atravè mond lan, epi Ayiti se yon egzanp klè ; Organizasyon Mondyal Sante estime 7 916 ka kansè notifye an Ayiti, ak 5 975 lanmò chak ane. De bagay nan tablo ayisyen an kondwi estrateji a : moun ki malad yo jeneralman wè sèlman nan yon estad avanse, epi fanm konsène nan plis pase mwatye ka yo, timoun pa epaye. Dokiman an gen disèt paj, se yon dokiman kadraj ak priyorizasyon plis pase yon pwogram ak chif.
Kijan pou site
Ministè Sante Piblik ak Popilasyon (MSPP), 2017, Plan estratejik pou konbat kansè an Ayiti, https://oldwebsite.mspp.gouv.ht/wp-content/uploads/Plan-strategique-national-pour-cancer-en-Haiti.pdf