Programme détaillé de Créole — 3ème année du Nouveau Secondaire

Repiblik Ayiti MINISTÈ EDIKASYON NASYONAL AK FÒMASYON PWOFESYONÈL KOMISYON MILTISEKTORYÈL NASYONAL ENPLANTASYON NOUVO SEGONDÈ 1-KREYÒL 2009-2010 SA KI NAN PWOGRAM NAN DOUVAN PAWOL……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...4 I. FINALITE EDIKASYON AYISYEN AN ....................................................................................................................................................................................... 5 II. OBJEKTIF JENERAL EDIKASYON AN AYITI………………………………………………………………………………………6 III. MISYON ANSÈYMAN SEGONDÈ AN AYITI……………………………………………………………………………………….6 IV. OBJEKTIF JENERAL EDIKASYON AN AYITI……………………………………………………………………………………..7 V. FINALITE ANSÈYMAN KREYÒL .................................................................................................................................................... 9 VI. OBJEKTIF JENERAL ANSÈYMAN LANG KREYÒL .................................................................................................................. 10 VII. PWOGRAM KAD ………………………………………………………………………………………………………………........14 VIII. PWOGRAM DETAYE (3ÈM ANE)……..…………………………………………………………………………………………………………………………………..23 DOKIMAN-PWOGRAM segondè a revize sou responsablite Direksyon Ansèyman Segondè (DES) ak Komisyon Miltisektoryèl Enplantasyon Nouvo Segondè ; e se yon Komisyon espesyal ki òganize an SOU-KOMISYON plizyè disiplin ak espesyalite ki nan tout sektè nan edikasyon an, prive tankou piblik, ki ekri li. Men enstitisyon ak asosyasyon ki patisipe : *Komisyon Miltisektoryèl Enplantasyon Nouvo Segondè *Enstiti Nasyonal Fòmasyon Pwofesyonèl *Èd ak Aksyon, Ayiti *Kolèj Jilmis Jozèf *Kolèj LEO DEFAY * Inivèsite VALPAREZO *Asosyasyon Ayisyen Pwofesè Franse *Ministè Lajenès Espò ak Aksyon Sivik *Lekòl Nasyonal Dèza * Sant d Etid Segondè *Kolèj Kats Preswa * Kolèj Blèz Paskal *Nouvo Kolèj Bèd *Enstiti Sent Woz de Lima * Sant d Etid Ketnèl Vènè * Kolèj Wakim Etyèn *Inivèsite Kiskeya. Enstiti Ayisyen Fòmasyon nan Syans Edikasyon (IHFOSED) asire ankadreman teknik ak metodolojik Sou-Komisyon elaborasyon an. Enstiti a bay apui lojistik li tou nan pwodiksyon dokiman sa a. Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) remèsye ak anpil senserite tout moun ki patisipe dirèkteman ou endirèkteman nan aboutisman gwo travay sa a.  Douvan pawòl Suivan prensip nouvèl Politik edikatif nasyonal la, PWOGRAM PEDAGOJIK OPERASYONÈL sa a vize konsolide baz filozofik, sosyolojik, pedagojik ak sikolojik Edikasyon elèv yo pandan etid yo nan lekòl segondè, dapre karakteristik sa yo : I. RANFÒSE sa elèv yo te aprann nan 3èm Sik Fondamantal la ; II. NOUVO PWOFIL ELÈV la nan finisman etid li, prezante sou fòm finalite, bi ak objektif jeneral Edikasyon an ; III. ESTRIKTI Lekòl Segondè ayisyen an ; IV. PWOGRAM KAD DETAYE pou tout sik segondè a, pou chak ane ansèyman ak pou chak disiplin; V. NOUVO ESTRATEJI ansèyman ak aprantisaj, pou travay elèv yo ak anseyan yo kapab pi bon ; VI. PREPARASYON AK OUVÈTI sou nivo ki pi wo nan Lekòl Ayisyen an (Ansèyman siperyè ak inivèsitè). Pwogram lekòl segondè a kòmanse yon nouvo etap nan evolisyon renovasyon sistèm edikatif ayisyen an. Nan fason li oryante, nan sa li gen ladan l’ ak nouvo wòl li jwe nan pratik lekòl la, pwogram sa a se yon enstriman efikas pou promosyon demokrasi, aksyon sivik ak inite nasyonal la ; li fèt pou TOUT pitit peyi a. I. Finalite Edikasyon Ayisyen an Selon pwojè lwa Oryantasyon Edikasyon an ki fèt nan lane 1998 e ki depoze devan Palman an pou ratifikasyon : v Edikasyon ayisyen an, ki baze tèt li sou yon filozofi ki kwè nan moun ak nan sa ki itil, se yon edikasyon nasyonal ki prezante idantite lòm ayisyen an. Li pèmèt moun yo vin moun toutbon nan dimansyon fizik, espòtif, afektif, entèlektyèl, atistik ak moral. Li fòme sitwayen responsab, ajan devlopman politik, ekonomik, sosyal ak kiltirèl pou peyi a. Li dwe fè pwomosyon idantite ak kilti nasyonal la. Li dwe tou ouvri tèt li sou valè inivèsèl, rejyonal oubyen karayibeyen, ak sou lòt kilti san li pa fè valè kiltirèl peyi a ditò. v Edikasyon Ayisyen an gen pou misyon devlope konsyans nasyonal, sans responsablite ak espri kominotè lè li entegre nan kontni yo sa nou jwenn nan reyalite ayisyen an. Li se yon enstriman devlopman nasyonal nan kontribisyon li bay pou amelyorasyon anviwonman fizik ak sosyal ak pou pwogrè nan lavi sosyal ak ekonomik peyi a. v Lekòl Ayisyen vize anvan tout bagay fè fòmasyon yon moun ki alafwa se yon sitwayen, yon pwodiktè ki kapab amelyore toutan kondisyon fizik natirèl yo, ki kapab kreye richès natirèl, epi kontribye nan fè pwomosyon valè kiltirèl, moral ak espirityèl. Lekòl Ayisyen an dwe anseye gwo valè nou jwenn nan tan modèn nan tankou respè dwa moun. Gras a nouvèl fonksyon sa yo, Edikasyon Ayisyen an dwe bay tout timoun nan peyi a san distenksyon yon fòmasyon debaz solid, opòtinite fòmasyon espesyalize nan diferan nivo, epi bonjan posiblite pou yo reyisi nan devlope don yo genyen. II. OBJEKTIF JENERAL EDIKASYON AN AYITI Lekòl Ayisyen bay tèt li misyon pou li fè pwomosyon pou edikasyon tout pitit peyi a. Pou rezon sa a li gen objektif ki anba yo : 1. Entegre lekòl ayisyen an nan tout nivo aktivite sosyo ekonomik nan peyi a ; 2. Amelyore de fason kalitatif ansèyman ak renovasyon kontni yo ; 3. Fè pwomosyon idantite nasyonal ak valè kiltirèl. III. MISYON ANSÈYMAN SEGONDÈ AN AYITI Lè nou konsidere finalite ak objektif general ki sot dekri nan paragraf anvan yo, ansèyman segondè ayisyen an bay tèt li twa misyon : yon misyon enstriksyon, yon misyon fòmasyon sou lavi sosyal ak yon misyon kalifikasyon. 3.1 Misyon enstriksyon Misyon sa a vize transmèt konesans kiltirèl oubyen savwa ki pèmèt sitwayen yo konnen anviwonman nasyonal ak entènasyonal la menm jan. Li kontribye tou pou li elaji ak konplete konesans ki te transmèt nan sik fondamental la nan domèn istorik, jewografik, literè ak syantifik. Nouvo Segondè a ap kontribye fè elèv yo jwenn enstriman, konsèp ak metòd referans ki soti nan avanse lasyans epòk nou an. Misyon enstriksyon sa a ap kontribye nan pwodui gason ak fi ki kapab sitiye tèt yo nan mond kontanporen an, ki gen detèminasyon e ki kapab evolye suivan mwayen ak sikonstans yo. Li ap devlope lakay yo lespri kritik kont tout fòm manipilasyon. Nan mond jodiya yon lespri fòme bezwen yon kilti jeneral solid ak posiblite pou ale lwen nan kèk matyè. Se pou pwogram yo favorize an menm tan de tandans sa yo lakay elèv yo. 3.2 Misyon fòmasyon a lavi sosyal Misyon fòmasyon a lavi sosyal la entegre de dimansyon ki makònen youn ak lòt : • Yon dimansyon fòmasyon sou lavi sivik nou kapab rele, pa rapò ak etap aktyèl evolisyon sosyete a : konstriksyon demokrasi ak Eta de dwa an Ayiti ; paske li vize fòmasyon gason ak fi ki kapab fonksyone tankou sitwayen ki sansib pou dwa yo ak devwa yo e ki kapab aplike règ jwèt demokratik la ; • Yon dimansyon fòmasyon a laksyon familyal k’ap prepare elèv yo pou yo viv an koup e pou yo pran responsablite paran yo. 3.3 Misyon kalifikasyon Ansèyman segondè a okipe yon plas enpòtan nan sistèm eskolè a. Li chita ant ansèyman fondamantal (1e ak 2èm sik) ak ansèyman siperyè. Premye a obeyi yon lojik inifikasyon; dezyèm nan, yon lojik espesyalizasyon. Ansèyman segondè a patisipe nan fòmasyon elèv yo yon manyè pou yo ka jwenn tipa tipa yon edikasyon divèsifye. Pou sa, ansèyman segondè a marye de eleman konstititif : yon kote, yon kilti komen ke tout elèv ki ap prepare yon bakaloreya dwe genyen, yon lòt kote, plizyè kisis fòmasyon ki an relasyon ak gwo fanmi metye yo oubyen sektè aktivite. IV. OBJEKTIF AK PRENSIP JENERAL ANSÈYMAN SEGONDÈ AN AYITI 4.1 Objektif Lè nou konsidere twa misyon ki te dekri anwo nan dokiman sa a, ansèyman segondè a dwe genyen objektif jeneral sa yo : • Bay elèv yo yon bonjan fòmasyon jeneral, syantifik, teknik ak pwofesyonèl pandan n’ap transmèt yo savwa ki pèmèt yo konprann mond kontenporen an ;  • Devlope kay elèv yo atitid, aptitid ak konpòtman ki pèmèt yo vin tounen ajan chanjman, ajan devlopman ekonomik, sosyal ak kiltirèl pou peyi a, pwomotè demokrasi ak dwa moun ; • Reyalize oryantasyon elèv yo ki dwe debouche nan finisman dezyèm ane segondè a sou plizyè filyè. Oryantasyon sa yo ap chita sou sa elèv yo ak paran yo swete ak sou kapasite elèv yo. Estrateji sa a vize diminye kantite elèv ki konn double klas, ak ogmante kantite elèv ki abitye reyisi. Rezilta egzamen ofisyèl yo pèmèt moun ki anndan sistèm nan evalye efikasite sistèm nan • Prepare elèv yo, lè yo fini klas segondè yo, pou yo antre san pwoblèm sou mache travay la e pou yo antre nan ansèyman siperyè ak inivèsitè. 4.2 Prensip Elaborasyon PWOGRAM segondè a bati selon prensip ki pral suiv yo, pou li ka reponn san mank ak objektif epi prensip ki te defini yo : a) Pwomosyon disiplin eskolè de baz yo ki kapab kontribye nan fòmasyon san mank elèv yo. b) Disiplin ki anseye yo dwe makònen fòmasyon ak travay. c) Kontni pwogram yo dwe travèse plizyè disiplin, nan òganize kourikouloum yo ozalantou kèk tèm santral, ak nan apwòch ki makònen anviwonman ekonomik, sosyal, teknik ak kiltirèl elèv yo, ak kèk estrikti lavi aktif la.  d) Devlopman aprantisaj yo sou baz oryantasyon eskolè ak pwofesyonèl ap chita sou twa konpetans : - Konpetans pou chak elèv devlope nan finisman lekòl segondè a; - Sa paran yo swete ; - Vrè bezwen mond pwofesyonèl la ak pèspektiv devlopman peyi a. e) Chwa kontni ak metòd yo dwe estimile lakay elèv yo espri analiz, sentèz, evalyasyon ak jijman, aptitid pou yo fè rechèch ak pou yo kreye ; se kalite sa yo ki ap pèmèt yo entegre nan pwosesis pwodiksyon ak devlopman nasyonal la. f) Kontni pedagojik yo dwe evite pawòl divizyon « travay manyèl/travay entèlektyèl », lè yo ap pèmèt plis ouvèti nan ansèyman chak disiplin gras a aplikasyon konesans yo e gras a devlopman aptitid yo. g) Kourikouloum nan dwe ofri menm chans aksè : - yon kote, nan etid ak/oubyen fòmasyon siperyè - yon lòt kote, sou mache travay la gras a yon fòmasyon teknolojik ak pwofesyonèl ki chita sou gwo aks metye ki genyen (Endistri, Jesyon, Agrikilti, Komès, etc…) V. FINALITE ANSÈYMAN KREYÒL Edikasyon ayisyen an, ki baze tèt li sou yon filozofi ki kwè nan moun ak nan sa ki itil, se yon edikasyon nasyonal ki prezante idantite lòm ayisyen an. Se pou rezon sa a ansèyman kreyòl nan Nouvo Segondè vize : - Devlope kay elèv gou pou fè rechèch ki ap pèmèt yo dekouvri mekanis fonksyonman lang kreyòl la ; - Pèmèt elèv yo itilize lè yo ap pale tankou lè yo ap ekri yon kreyòl ki anrasinen nan kilti pèp ayisyen an san yo pa melanje kreyòl la ak lòt lang ;  - Pèmèt itilizasyon lang kreyòl la nan sitiyasyon fòmel pou pwomosyon l’ ak entegrasyon l’. - Fè pwomosyon kilti kreyòl ak valè ki makònen ak kilti sa a nan domèn tankou literati, teyat, mizik eks. - Pèmèt elèv yo gen lespri yo ouvè sou lòt pèp ak kilti kreyòl ; KIJAN ELÈV LA AP YE APRE 4 AN Lè li fini suiv pwogram kreyòl la nan finisman katriyèm ane segondè a, elèv la ap tounen : - Yon Ayisyen oubyen Ayisyèn ki ap kapab rekonèt, transfòme ak pwodui alekri tankou aloral divès kalite tip tèks nan lang manman l’. - Yon moun ki ap konnen pwoblèm entèferans ki genyen nan lavi toulejou ant kreyòl la ak lòt lang ki itilize nan sosyete ayisyen an. - Yon moun ki ap konprann kèk gwo pwoblèm sosyal, ekonomik ak kiltirèl lang kreyòl la rankontre nan peyi a, nan karayib la ak nan lòt peyi entènasyonal. - Yon Ayisyen oubyen Ayisyèn ki genyen yon fòmasyon debaz jeneral, teknik ak ekilibre ki ap pèmèt li abòde lòt disiplin yo avèk plis asirans. VI. OJEKTIF JENERAL ANSÈYMAN LANG KREYÒL Jan li defini nan pwogram sa a, ansèyman lang kreyòl la nan Nouvo Segondè a ap pèmèt elèv la eksprime panse li ak sa li santi, aloral tankou alekri, kèlkeswa seri elèv la chwazi a. Anplis l’ap pèmèt elèv la : - Genyen lide jeneral sou istwa lang lan, sou pèsepsyon moun ki pale lang lan gen sou li, sou plas kreyòl jwe nan inite pèp ayisyen ak sou plas lang sa a nan lemond antye.  - Kominike panse l’ lè l’ap pale tankou lè l’ap ekri san pwoblèm, metrize kèk prensip analiz diferan tip tèks, konnen kèk nouvo mo nan chan metye ak teknoloji. - Prezante yon evenman konplèks ak patisipe nan yon deba. - Jwenn prese prese enfòmasyon nan yon tèks li sot li. - Relve epi klase lide yon tèks pou l’ fè sentèz tèks la. - Ekri pou l’ ka bay opinyon li sou nenpòt sijè. - Patisipe de fason aktif nan yon deba. - Reponn kesyon sou tèks yo pwopoze l’. - Eksplike yon tèks li koute. Filyè ansèyman jeneral Objektif ansèyman kreyòl la nan premye ane Ansèyman kreyòl nan premye ane segondè ap chita sou sa elèv la aprann nan twazyèm sik ansèyman fondamantal la. Ansèyman sa a ap baze l’ sou vrè bezwen elèv la genyen nan kominikasyon. Se pou rezon sa a li vize pou elèv la : - kapab aloral tankou alekri analize diferan pati ak fonksyon yon tèks, ak konnen valè tèks yo (moral, literè, estetik eks.) - kapab mobilize tout resous entèlektyèl li pou li ka li, ekri, pale kreyòl san li pa melanje l’ ak lòt lang.  - Konnen kèk rapò ki genyen ant lang li, kilti li ak sosyete li. - Kòmanse inisye l’ nan literati ayisyen an kreyòl ak pou li kòmanse analize kèk gwo tèm nan literati sa a. - Fè etid konpare plizyè kreyòl ak metrize kèk prensip rechèch. Objektif ansèyman kreyòl nan dezyèm ane Ansèyman kreyòl nan dezyèm ane segondè ap kontinye sa elèv la te aprann nan premye ane. Klas dezyèm ane a se yon klas detèminan pou elèv la paske se li ki pèmèt elèv la gen konesans ak abilte ki nesesè li ap bezwen nan lòt ane k’ap vini yo. Pou rezon sa yo ansèyman kreyòl nan dezyèm ane vize pou elèv la : - Kapab fè etid ak refleksyon sou pwoblèm lang kreyòl la nan sosyete ayisyen an. - Ogmante kapasite konpreyansyon l’ ak pwodiksyon l’ nan lang kreyòl la. - Metrize pi byen kominikasyon oral, ekri ak kominikasyon pa jès. - Metrize kèk prensip analiz ak sentèz diferan tip tèks. - Aprann ak aplike kèk prensip debaz nan tradiksyon. Objektif ansèyman kreyòl nan twazyèm ak katriyèm ane segondè • Seri literè ak atistik Ansèyman kreyòl nan seri atistik ak literè dwe pèmèt elèv la kontinye fè etid ak refleksyon sou lang kreyòl la nan sosyete ayisyen an. Li ap pèmèt aprenan an konnen otè tankou womansye,nouvelis, powèt, dramatij, lodyansè ayisyen tankou etranje ki ekri an kreyòl. Pwofesè a ap mete anpil aksan sou tèm ki enterese elèv yo e li ap itilize tout dokiman literè ki ekri an kreyòl. Pwofesè a ap itilize yon vokabilè ki adapte ak sijè tankou kilti kreyòl, literati, edikasyon, pwezi, fòlklò, mizik, lodyans eks.  • Seri syans ekonomik ak sosyal Ansèyman kreyòl nan seri syans ekonomik ak sosyal dwe pèmèt elèv la abòde san pwoblèm sijè ki gen rapò ak ekonomi, finans ak sosyete. Anseyan an ap mete aksan sou tèm ki gen rapò ak mondyalizasyon, komès lokal, nasyonal, entènasyonal, devlopman ekonomik, kominotè eks. Li ap ede elèv yo mennen ankèt nan sektè ki gen rapò ak domèn sa yo, pou yo ka metrize vokabilè komèsyal ki itilize nan kreyòl la. • Seri syans eksperimantal Seri syans eksperimantal la fèt pou elèv ki anvizaje fè etid inivèsitè, syantifik nan domèn tankou Medsin, Fizik, Chimi, Byoloji. Kou ki nan seri sa a diferan de lòt seri yo paske yo mande plis efò entèlektyèl, e paske matyè a pi rich. Kou sa yo mande pou elèv la plis konsantre e pou l gen plis atansyon. Ansèyman kreyòl nan seri Syans Eksperimantal dwe pèmèt elèv la abòde ak fasilite sijè ki gen rapò ak Medsin, Byoloji, Chimi ak Fizik. Anseyan an ap pèmèt elèv la fè ankèt pou l’ ka konpare mo kreyolofòn yo itilize nan domèn nou site yo. • Seri syantifik Seri syantifik la fèt pou elèv ki prevwa fè etid inivèsitè ki gen anpil matematik. Li diferan de seri Syans Eksperimantal la paske li mande plis efò mantal e paske li gen yon pwogram jeyometri ki pi konplè. Ansèyman kreyòl nan seri syantifik la ap bay elèv la opòtinite pou li abòde a pati dokiman ekri, sonò ak ikonografik domèn syantifik ki kouvri yon pakèt matyè. Filyè ansèyman teknolojik - Objektif « seri pedagojik » la Seri sa a gen pou misyon pou l’ fòme pandan 4 an mèt polivalan pou de premye sik lekòl fondamantal la. Fòmasyon elèv sa yo resevwa pandan de premye sik ansèyman fondamantal la se menm bagay ak sa elèv ki nan filyè jeneral la resevwa. Fòmasyon sa a ap konplete kilti jeneral yo. Sepandan, fòk anseyan fè yon jan pou ansèyman sa yo fèt ak transmèt nan  yon atmosfè ki preske pwofesyonèl. Nan kondisyon sa a korije erè se yon bonjan egzèsis nan fòmasyon didaktik elèv- mèt sa yo. - Objektif seri Syans ak Teknik endistriyèl, tèsyè, agrikòl, mediko-sosyal Nan lide pou reponn objektif peyi a genyen pou li fòme yon gwo kantite teknisyen, enjenyè ak pwofesè ki gen fòmasyon syantifik ak teknolojik solid, gen seri teknolojik ki kreye nan filyè endistriyèl, tèsyè, agrikòl ak mediko-sosyal. Fòmasyon elèv nan seri sa yo dwe pèmèt elèv la pou li gen konesans ak abilte ki nesesè pou espesyalite li chwazi yo. VII. PWOGRAM KAD  PWOGRAM – KAD SEGONDÈ JENERAL AK TEKNOLOJIK DISIPLIN : KREYÒL 1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane I. - Lang ak sosyete an Ayiti I. - Lang ak sosyete an I. - Lang ak sosyete an Ayiti I.- Lang ak sosyete an Ayiti Ayiti Etid ak refleksyon sou pwoblèm Etid ak refleksyon sou Etid ak refleksyon sou pwoblèm Etid ak refleksyon sou lang kreyòl nan sosyete ayisyen pwoblèm lang kreyòl nan lang kreyòl nan sosyete ayisyen an pwoblèm lang kreyòl nan an sosyete ayisyen an • Entèferans sosyete ayisyen an • Jenèz kreyòl la • Kreyòl ak lòt lang nan Kreyòl/franse • Varyasyon sosyal sosyete ayisyen an Leksikal Kreyòl /franse • Fenomèn kreyolizasyon • Entèferans Semantik Kreyòl/franse Sentaksik • Ipèkoreksyon • Peyi kote yo pale kreyòl Kreyòl/angle • Varyasyon rejyonal Kreyòl /franse Kreyòl/panyòl • Pwoblèm asimilasyon Franse/ Kreyòl • Kòman moun ki pale kreyòl wè • Varyasyon nan kreyòl la • Kreyòl pale / kreyòl ekri evolisyon lang lan nan mitan (anndan lang lan) • Rejis lang Sitiyasyon lang kreyòl nan lòt lang nan sosyete ayisyen • Pwoblèm asimilasyon anpil domèn an  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane II.- Kominikasyon II.- Kominikasyon II.- Kominikasyon II.- Kominikasyon 2.1 kominikasyon oral, 2.1 kominikasyon oral, 2.1 kominikasyon oral, 2.1 kominikasyon oral, konpreyansyon ak pwodiksyon konpreyansyon ak pwodiksyon konpreyansyon ak pwodiksyon konpreyansyon ak pwodiksyon a) kominikasyon pale ak ekri a) kominikasyon pale ak ekri • Dekouvri nan ki lòd a) kominikasyon pale ak ekri a) kominikasyon pale ak ekri • Dekouvri nan ki lòd enfòmasyon yo prezante • Dekouvri nan ki lòd enfòmasyon • Dekouvri nan ki lòd enfòmasyon yo prezante ak sibtilite ki nan diskou yo prezante ak sibtilite ki nan enfòmasyon yo prezante ak ak sibtilite ki nan diskou • Patnè kominikasyon yo diskou sibtilite ki nan diskou • Patnè kominikasyon yo koute youn lòt ak anpil • Patnè kominikasyon yo koute • Patnè kominikasyon yo koute youn lòt ak anpil atansyon tankou nan youn lòt ak anpil atansyon tankou koute youn lòt ak anpil atansyon tankou nan repòtaj, ekspoze, resi, nan repòtaj, ekspoze, resi, blag, atansyon tankou nan repòtaj, ekspoze, resi, blag, devinèt, pwovèb, devinèt, pwovèb, piblisite, repòtaj, ekspoze, resi, blag, blag, devinèt, pwovèb, piblisite, skètch, kont, skètch, kont, nouvèl, kontrandi, devinèt, pwovèb, piblisite, piblisite, skètch, kont, nouvèl, kontrandi, ak lòt ak lòt tèks. skètch, kont, nouvèl, nouvèl, kontrandi, ak lòt tèks. a) Kominikasyon ki san pale ekri : kontrandi, ak lòt tèks. tèks. b) Kominikasyon ki san pale Mim, ekspresyon kò, jès, a) Kominikasyon ki san pale a) Kominikasyon ki san pale ekri : dramatizasyon, pwozodi. ekri : ekri : Mim, ekspresyon kò, jès, b) Ekspresyon santiman, bezwen, Mim, ekspresyon kò, jès, Mim, ekspresyon kò, jès, dramatizasyon, pwozodi. opinyon sou evenman ak dramatizasyon, pwozodi. dramatizasyon, pwozodi. c) Ekspresyon santiman, sitiyasyon lavi anndan ak deyò b) Ekspresyon santiman, b) Ekspresyon santiman, bezwen, opinyon sou peyi a bezwen, opinyon sou bezwen, opinyon sou evenman ak sitiyasyon lavi c) Entèpretasyon tèks : teyat, evenman ak sitiyasyon lavi evenman ak sitiyasyon lavi anndan ak deyò peyi a senèt, dyalòg, powèm. anndan ak deyò peyi a anndan ak deyò peyi a d) Entèpretasyon tèks : e) Etid chema kominikasyon ak c) Entèpretasyon tèks : teyat, c) Entèpretasyon tèks :  teyat, senèt, dyalòg, fonksyon langaj senèt, dyalòg, powèm. teyat, senèt, dyalòg, powèm. e) Etid plizyè chema powèm. e) Etid plizyè chema kominikasyon d) Revizyon fonksyon langaj kominikasyon yo 1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.2 Kominikasyon ekri 2.2 Kominikasyon ekri 2.2 Kominikasyon ekri 2.2 Kominikasyon ekri a) Idantifikasyon diferan tip Metriz prensip analiz ak sentèz Metriz prensip analiz ak sentèz Metriz prensip analiz ak tèks diferan tip tèks diferan tip tèks sentèz diferan tip tèks • Lekti efikas ak metriz a) Estrateji lekti a) Estrateji lekti a) Analiz plizyè tèks an prensip analiz ak sentèz b) Analiz diferan tip tèks b) Analiz diferan tip tèks menm tan diferan tip tèks Chèche lide enpòtan, lide Chèche lide enpòtan, lide • Presizyon sou jeneral, pèsonaj, endis, siyal, jeneral, pèsonaj, endis, siyal, konplemantarite de • Tipoloji lekti : lyen lojik ak fonksyon langaj ki lyen lojik ak fonksyon langaj ki tèks ki parèt depaman Efikas, aktif, an silans, pi enpèotan yo. pi enpèotan yo. • Fè de lide opoze ekspresif, fonksyonets. • Dekouvri entansyon otè a, • Chèche ilistrasyon tounen youn figi estil, valè ak pwogresyon c) Sentèz diferan tip tèks : • Analiz bann desine (liv • Chèche lide enpòtan, lide pa tèm. Rezime, plan, tablo ki rezime, ti komik) jeneral, pèsonaj, endis, c) Sentèz diferan tip tèks fich ki rezime plizyè tèks ou • Lekti imaj senbolik siyal, lyen lojik ak fonksyon • Rezime, plan, tablo ki te li. langaj ki pi enpòtan yo. rezime, fich ki rezime plizyè d) Inisyasyon a lekti imaj (inik tèks ou te li. ak senbolik)  Leksik e 1 Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.3 Leksik 2.3 Leksik 2.3 Leksik 2.3 Leksik Divès manyè ou aprann Divès manyè ou aprann mo Divès manyè ou aprann mo Divès manyè ou aprann mo mo a) Seleksyon mo ki gen rapò a) Seleksyon mo ki gen rapò a) Seleksyon mo ki gen rapò a) Vokabilè lavi ak kèk domèn byen ak kèk domèn byen detèmine ak kèk domèn byen afektif, entèlektyèl detèmine b) Vokabilè lavi afektif, detèmine b) Chan leksikal b) Vokabilè lavi afektif, entèlektyèl, syantifik, b) Kreyasyon mo : mo • Fanmi mo entèlektyèl, syantifik. premye eleman leksik konpoze, afiksasyon, • Antonimi c) Chan leksikal, chan literè. neyoloji, mo prete eks. • Omonimi semantik. c) Chan leksikal, chan c) Ankèt pou tabli vokabilè • Sinonimi d) Ankèt pou tabli vokabilè semantik. kèk metye ak domèn • Paronimi kèk metye ak domèn d) Kreyasyon mo : mòfoloji, teknolojik teknolojik neyoloji, mo prete, d) Chan leksikal, chan c) Fòme mo : e) Kreyasyon mo : neyolojis, derivasyon, afiksasyon. semantik prefiksasyon, mòfoloji, mo prete, Sifiksasyon, derivasyon, afiksasyon. enfiksasyon ; mo prete.  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.4 Pwodiksyon tèks ak 2.4 Pwodiksyon tèks ak lòt 2.4 Pwodiksyon tèks ak lòt 2.4 Pwodiksyon tèks ak lòt ekri ekri ekri lòt ekri a) Mekanis ak metriz a) Mekanis ak metriz prensip a)Mekanis ak metriz prensip a) Mekanis ak metriz prensip pwodiksyon tip pwodiksyon tip tèks pwodiksyon tip tèks prensip pwodiksyon tip tèks • Tèks naratif : resi. • Tèks naratif : resi. tèks • Tèks deskriptif : • Tèks deskriptif : • Tèks naratif c) Tip ekri : deskripsyon, pòtre. deskripsyon, pòtre. • Tèks deskriptif • Divès kalite korespondans • Dyalòg b) Lòt tip tèks : b) Lòt tip tèks : b) Lòt tip tèks : • Pran nòt Enjonktif, agimantatif. • agimantatif • Agimantatif • Enfòmatif c) Tip ekri : d) Tip ekri : • Enjonktif • Korespondans • Korespondans administratif administratif d) Tip ekri • Dyalòg • Kontrandi • Korespondans • Rapò • Pozoloji administratif • Lèt • Mòd anplwa • Rezime • Kourikouloum vite • Afich • Pozoloji/Mòd anplwa • Rezime • Kourikouloum vite • Afich • Rezime ak Sentèz • Kourikouloum vite • Sentèz  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.5 Òtograf 2.5 Òtograf 2.5 Òtograf 2.5 Òtograf Aprofondisman sa ki te • Kontraksyon : kontraksyon • Istwa grafi kreyòl la • Analiz konpare ansyen ak aprann sou Alfabè Fonetik eleman gramatikal / • Analiz konpare ansyen ak nouvo grafi kreyòl ayisyen entènasyonal kontraksyon eleman nouvo grafi kreyòl ayisyen an leksikal • Asimilasyon • Òtograf mo konpoze  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.6 Gramè 2.6 Gramè 2.6 Gramè 2.6 Gramè a) Etid ak pwodiksyon tip a) Etid ak pwodiksyon fraz a) Etid fraz konplèks : a) Etid fraz konplèks fraz : b) Etid fraz konplèks : • Kondisyon b) Nwayo fraz e ekspresyon • Etid fraz senp • Kondisyon, konsesyon, tan. • Konparezon tan ak aspè • Diferan estrikti fraz • Etid fraz ki gen plizyè • Pwopzisyon miks : c) Pwonon senp SVO predika kondisyon/konparezon d) Etid fraz ki gen plizyè • Transfòmasyon fraz • Analiz ak reprezantasyon • Etid fraz ki gen plizyè predika senp : fraz senp predika • Aprofondisman Tip obligatwa/fakiltatif • Predika ak vèb nan kreyòl • Vèb seriyèl predikasyon nominal, b) Etid fraz konplèks ayisyen vèbal, adjektival eks. • Kowòdinasyon c) Figi retorik ak gramè : b) Etid monèm fonksyonèl : e) Ekspresyon anfaz • Sibòdinasyon akronimi, se, nan, pa, eks. f) Figi retorik ak gramè : • Ekspresyon : Koz, olonimi/meronimi, c) Etid inite ki estriktire • Konparezon konsekans, bi. metonimi, otonimi. espas ak tan : devan, • Metafò c) Figi retorik ak gramè : d) Analiz kontrastiv (leksik) dèyè, anba, sou, anlè, • Alegori antonimi, homonimi, franse/kreyòl (sentaks) anwo, jodi, demen, eks. • Anafò paronimi, sinonimi. d) Konektè lojik • Anagram d) Analiz diskou : e) Tan ak aspè nan fraz e) Tan ak aspè • Aliterasyon • Tip diskou kreyòl • Ekspresyon tan : prezan, • Asonans Dirèk/endirèk pase, kondisyonèl, fiti. f) Analiz diskou f) Figi retorik ak gramè : • Tip diskou Ipèronimi, iponimi, pantonimi, Endirèk lib/narativize retwonimi, toponimi.  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.7 Tradiksyon 2.7 Tradiksyon 2.7 Tradiksyon 2.7 Tradiksyon a) Gran prensip tradiksyon a) Aplikasyon gran prensip a) Aplikasyon gran prensip a) Aplikasyon gran b) Teknik tradiksyon tradiksyon tradiksyon prensip tradiksyon • Metriz estrikti b) Tradiksyon tèks tankou : b) Tradiksyon tèks tankou : b) Tradiksyon tèks gramatikal lang an konsiy, mòd anplwa, ka, konsiy, mod anplwa, tèks agimantatif, prezans yo (kote yo afich, eks. naratif, tèks deskriptif, enjonktif, pwovèb, rankontre ak kote yo pa dyalòg, kont, blag. dokiman ofisyèl, tèks rankontre) deskriptif, naratif, c) Tradiksyon (blag, paragraf, enjonktif, eks... teks)  3èm Ane 4èm Ane III.-Literati ayisyen an kreyòl III.- Literati ayisyen an kreyòl • Aplikasyon prensip kòmantè literè • Aplikasyon prensip kòmantè literè • Aplikasyon teknik disètasyon literè • Aplikasyon teknik disètasyon literè • Etid jan literè : • Pwodiksyon kèk tip tèks literè . Tèks ansyen ki gen divès jan • Etid pa tèm kèk èv literè • Tèks literati oral : teyat, fab,blag ; tèks didaktik, dramatik, lirik, komik, ekriti epistolè ak lòt tèks ankò. • Pwodiksyon kèk tip tèks ki gen karaktè literè • Etid pa tèm kèk èv literè • Pwodiksyon kèk tip tèks ki gen karaktè literè • Etid pa tèm kèk èv literè  1è ane 2è ane 3è ane 4è ane V.- Teknik rechèch V.- Teknik rechèch V.- Teknik rechèch V.- Teknik rechèch • Rechèch dokimantè • Elaborasyon yon kesyonè • Elaborasyon yon kesyonè • Elaborasyon yon kesyonè • Sous enfòmasyon • Antretyen • Antretyen • Depouyman yon liv • Ankèt pou bezwen fich • Ankèt pou bezwen filyè • Ankèt pou bezwen filyè • Pran nòt teknolojik teknolojik yo teknolojik yo • Fich lekti • Fòmilè • Fòmilè • Endikasyon yon referans • Fòmilè bibliyografik VIII. PWOGRAM DETAYE Twazyèm ANE  Koutje sou pwogram nan Kominikasyon ekri : Pwodiksyon tèks Lang ak sosyete Kominikasyon oral : koute ak pale Kominikasyon ekri : Pwodiksyon tèks Literati ayisyen an kreyòl Leksik / Òtograf Teknik Rechèch Gramè fraz / Gramè tèks Tradiksyon  Lang ak sosyete an Ayiti Konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo kòmantè devlope konpetans lan ka fè 1 Analize diferans ki genyen nan varyasyon ki § Òganizasyon detèminan Aktivite an gwoup : § Varyasyon rejyonal anndan kreyòl la. kreyòl yo sou plan Chak gwoup ap se lè plizyè rejyon 1.1 Analize sentaks selon diferan genyen anndan yon peyi diferans ki genyen anndan kreyòl la sou baz rejyon nan peyi a. Pa transkripsyon yon pale lang peyi a yon sentaks rejyon yo. diskou. Yon diskou fason diferan youn egzanp : nan nò : moun nan nò, yon ak lòt. Varyasyon 1.2 Analize itilizasyon de diskou moun nan sid an kapab fèt plizyè leksik chak rejyon. detèminan kote lwès ak ak yon diskou moun fason : fason yo sid itilize yon sèl nan lwès. Chak òganize fraz yo, detèminan. Nò : Se gwoup ap analize fason yo sèvi ak mo chapo an mwen / Lwès diskou ki nan men li yo nan lang nan ak Sid : Se chapo mwen a pou di ki jan fraz selon rejyon yo. Leksik chak varyete sa yo yo òganize, ki mo ki itilize pou nonmen eleman nan yo, si yo abitye 2 Adapte yon diskou selon lokitè ki anfas ou ki ki nan reyalite yo. ak mo sa yo Apre, a. Egzanp : Nò : anmizman / gwoup yo ap genyen pou konpare rezilta Sid ak Lwès : pistach travay yo pou wè ki 2.1 Analize rapò sosyal ki genyen anndan yon griye sa ki nan youn ki pa sitiyasyon kominikasyon 2.2 Analize rapò ki genyen ant lang ak rapò sosyal nan lòt, ki sa yo • Rejis lang : soutni, jwenn nan youn epi estanda, familye. yo pa jwenn nan lòt. • Rejis lang : se • Relasyon ki genyen divès fason yon moun kapab  ant chak rejis sa yo eksprime li selon ak sitiyasyon kontèks li ap pale a. kominikasyon an. Egz. Li pa kapab • Rapò rejis lang ak pale ak yon direktè menm jan li pale ak leksik Aktivite an gwoup yon bon zanmi li. • Rapò rejis lang ak Elèv yo fòme twa òganizasyon yon gwoup, chak gwoup fraz ( sentaks) ap imajine yon dyalòg. Chak dyalòg sa yo ap fèt selon yon sitiyasyon kominikasyon. Direktè – Elèv / De zanmi / Yon deba nan mitan plizyè espesyalis sou yon tèm. Chak gwoup ap genyen pou pran nòt sou mo ki itilize yo, òganizasyon fraz yo ak kèk lòt enfòmasyon tankou asimilasyon, lè lòt gwoup yo ap prezante. Apre travay sa a chak gwoup ap prezante nòt li yo. Ansanm, elèv yo ap dekouvri kòman lang nan òganize pou chak sitiyasyon kominikasyon .  1. Analize sentaksikman fraz ki genyen • Fonksyónman • Elèv yo travay entèferans franse ladan yo. semantik pè mo ki an gwoup sou 1.1 Fè diferans ant detachman an kreyòl ak sonnen menm jan tip entèferans detachman an franse. nan de lang yo men destinatè /obj ki pa gen menm è yo abitye 1.2 Fè diferans ant ekstraksyon an kreyòl ak ekstraksyon an franse. sans. tande nan radyo oswa 1.3 Konpare konpleman sikonstansyèl an kreyòl ak • Analiz fenomèn mo nan kominote konpleman sikonstansyèl an franse. prete soti nan a. Egz (*M’ap franse ale nan bay yon kado 1.2 Distenge mo ki sonnen menm jan an kreyòl ak an kreyòl. ak papa m’ nan franse men ki pa genyen menm sans. plas « m’ap • Analiz fenomèn mo bay papa m’ dekalke nan kreyòl yon kado » ayisyen. • Elèv yo ap • Mo ki itilize an travay an kreyòl ak an franse atelye sou lis pou pale de kò vèb sa yo ak moun. lòt vèb ki fonksyóne menm jan an. Elèv yo ap bay fraz kòrèk an franse ak an kreyòl ki genyen pè vèb  sa yo. 2. Analize semantikman fraz ki genyen • Diskou nou jwenn • Travay an atelye entèferans franse ladan yo. nan pale ak nan sou pè mo tankou chante an kreyòl ki : genyen entèferans frekan/frequent, angle ladan yo. Pakèt/paquet, kale/caler, kanpe/camper… kote elèv yo ap konpare divès sans pè sa yo ka genyen nan de lang yo.  Kominikasyon oral Konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè devlope konpetans lan 1. Defann yon tèz • Konesans sou teknik • Elèv yo ap trete plizyè Konesans sou fason moun anplwa divès kategori sijè ki mete diskisyon nan mitan itilize agiman pou diskite se 1.1 Fòmile yon tèz panse : (definisyon, moun nan sosyete a tankou sèks, yonn nan eleman fondamantal kontras, resanblans, koulè, estati sosyal, nivo pou yon elèv genyen nan 1.2 Dekonpoze tèz konparezon, edikasyon, Sida, relijyon, politik, fòmasyon li kòm moun k’ap viv la an plizyè pati. klasifikasyon, espò, ets. Elèv yo ap bay tout ak lòt moun nan anviwónman li. 1.3. Konstwi yon ilistrasyon, kote diferans sa yo ka itil ak ki Se yon fòmasyon k ap agiman pou defann egzanplificasyon, kote yo ka nuizib pou sosyete a. ankouraje tolerans ak chak pati tèz la. senbolizasyon, elèv yo ap montre rezon ki konpreyansyon lakay chak elèv demonstrasyon, ets. esplike pou kisa yon moun dwe pou moun ki pa panse menm 1.4 Sentèz agiman yo toujou montre li fleksib lè l ap jan avèk li. pou debouche sou yon repons global. • Konesans sou prensip diskite sou yon lide oswa nenpòt rezónman lojik (tèz, ki lòt bagay ak yon lòt moun sentèz, antitèz, ets.) (oswa gwoup) menm si li panse li konnen sa l ap di a pi byen pase • Konesans kèk prensip tout moun. lengwistik tankou valè relatif sans mo, • Montre diferans ki (evite pou pa jete separe fòm ak fon nan yon menm konfizyon ak kèk tèm verite sou baz echèl objektivite ki gen plizyè anpwla ak sans diferan, epi Egz: Jak gen bèl wotè chèche rann tèm Jak gen grann tay abstrè yo sifizamman Jak mezire 1 m 80 klè pou asire ou moun • Apre yon diskisyon, pwoche moun ki anfas la konprann li). majè oswa ki nan pi wo nivo pase ou pou pataje pozisyon ou yo epi gade • Konesans sou divès si yo dakò avèk jan ou eksprime yo 35  tip jijman tankou a. jijman objektif, sibjektif, jijman • Anrejistre deba nan radyo oswa nan valè, diferans ant televizyon. Anrejistre sèn ki pase opinyon ak fè reyèl, nan lari kote moun te fè fasafas. ets. • Konpare pwennvi moun ki pa dakò Kapasite pou mete sou yon menm bagay. anplas yon estrateji ki pou pèmèt you moun • Analize jan chak pati òganize panse defann yon lide sou yon li pou defann pozisyon li. sijè ki fè anpil pale nan lari a. • òganize gwoup pou prezante menm sijè a Kapasite pou konstwi yon rezo agiman ki pou • Gade pwen fò ak pwen fèb ki pèmèt ou defann yon genyen nan fason lokitè yo te pwennvi ki diferan sou defann pozisyon yo. jan anpil moun panse. • Travay sou pwovèb kreyòl, kont, Konpetans pou mete devinèt ak blag. chak pwennvi nan yon kategori lojik (silojis, • Chwazi kèk pwovèb epi demare yon endiksyon, dediksyon, diskisyon sou divès fondman panse, ets.) tankou valè, ki degaje ladan yo (santiman nasyonalis, prejije, Kapasite pou ranje reziyasyon, kouraj,ets.) Sijè sa a diskisyon an suivan yon kapab alimante deba sou kesyon demach metodolojik ki kilti ak jan Ayisyen konprann tèt li pou fikse plas chak atravè lide ki travèse sosyete a. agiman pou asire 36 koyerans nan lide ki • Plizyè gwoup kapab mete ansanm esprime yo. pou òganize deba sa a pandan pwofesè a ap sipèvize pou evite pa Konpetans pou itilize gen derapaj. teknik tankou : konparezon (resanblans Fowòm ak disanblans, vre ak fo, kontras, kategorizasyon, Teknik gwoup la itilize pou travay la ap ets.) mande yon planifikasyon davans. Yon moun prezante pwovèb, devinèt oswa kont ki chwazi a bay tout gwoup yo epi li bay esplikasyon pa li sou sa ki konsène aspè semantik lide ki degaje a. Apre li gen pou pase lapawòl bay tout gwoup yo ki kapab apwouve osinon refize esplikasyon an pandan yo bay sans yo kwè ki korèk. • Apre antant (konsansis), yon moun ap fè analiz deba a, yon dezyèm ap fè sentèz la epi yon dènye ap fèmen ak yon konklizyon. • Klas la gen divès kalite gwoup (kiltirèl, monden, espòtif, ets.). • Chak gwoup ap pran yon aspè. Yon gwoup ap fè kritik sou jan fèt òganize nan peyi a. • Yon dezyèm ap di kòman fèt ta dwe òganize. • A la fen, chak gwoup ap rapòte sa 37  ki soti nan diskisyon bò kote pa li. Yon gwoup ap fè sentèz diskisyon yo, yon dènye ap vin evalye travay tout gwoup yo. • Pwofesè a la pou obsève epi pran nòt. Li fè dènye remak alafen kou a. 38  Kominikasyon ekri : Pwodiksyon ekri konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè konpetans lan 1. Pwodui Aktivite an gwoup Aktivite sa yo dwe pèmèt elèv divès tèks an • Inisyasyon ekri Klas la gen divès kalite yo fè diferans ant tèks pwofesyonèl fonksyon komite ( kiltirèl, disiplin administratif ak tèks òdinè. • Korespondans prive : lèt entansyon ets. ) Aprè yon fèt, nan Pou tèks administratif yo, zanmitay , lèt lanmou, kat kominikasyon ou. yon premye tan, chak elèv yo dwe fè anpil egzèsis postal, biyè, imel, komite ap ekri yon rapò sou lèt, Kontrandi, pwosèvèal 1.1 Tabli relasyon ant eksetera bay komite jeneral la ki etsetera. Lè sa a egzèsis entansyon genyen pwofesè yo oswa pratik va pèmèt elèv yo kominikasyon (sa • Korespondans direktè lekòl la. Nan yonkonnen yon pi plis ou vle ekri a) ak tip administratif tèks ki asosye ak dezyèm tan, komitè yo ap fonksyónman kèk tèks : lèt administratif, entansyon sa a. fè echanj rapò yo pou administratif ki sòti nan ekri rapò, analiz, sijesyon ak pwofesyonèl. Tout ekri 1.2 Fè diferans ant nòt administratif, kòmantè. pwofesyonèl sa yo ap fèt san yon tèks kontrandi, pwosèvèbal, elèv yo pa bliye entansyon yo administratif ak sikilè, eksetera Aktivite an gwoup te genyen anvan yo te ekri yon tèks òdinè . Yon gwoup elèv ap jwe tèks sa yo. Konsa si wòl amplwaye sendike yon entansyon an se te ekri tèks lòt gwoup ap jwe wòl agimantatif, tèks la dwe yon minis ak prensipal tèks agimantatif. Si responsab nan zafè entansyon an se fè yon rapò, sosyal. Nan yon premye rapò a dwe fèt… tan, anplwaye sendike yo fè yon rapò sou fason yo trete ouvriye nan 39 faktori ki pa pa respekte sa konstitisyon peyi a mande a. Nan yon dezyèm tan, yon lòt gwoup elèv ap ekri lèt pou mande chita tande ( gwoup elèv sa a reprezante prensipal responsab ministè a ). Imajine chita tande a epi fè yon rapò. 40  Leksik / òtograf Kopetans Eleman ki nesesè pou Eleman ki nesesè pou devlope Kòmantè devlope konpetans lan konpetans lan 1. Itlize mo ki byen • Vokabilè teknik, Aktivite an gwoup I: Nan yon Nan dokiman elèv yo ap trete adapte ak Kontèks administratif, premye tan, chak gwoup ap genyen yo, li enpòtan pou yo anplwaye kominikasyon an. komèsyal,syantifik pou yon pwodui yon dokiman sou mo teknik ki gen rapò ak ekri selon kontèks la. ekri pwofesyonèl (cv, lèt kontrandi pwofesyonèl yo ap trete a. 1.1 1.1 Fè diferans pami etsetera. Nan yon dezyèm tan, Egz. Kourikoulòm-vite gen mo diferan • Mo konplèks ak mo echanj ap fèt epi chak gwoup ap teknik pa li, rezime oswa 1.2 aspè afektif, entèlektyèl, konstwi : genyen pou analize tout diferans sentèz tèks gen mo teknik pa 1.3 syantifik) anndan yon yo jwenn nan mo yo itlize yo selon yo. 1.4 leksik. • Afiksasyon dokiman ki te pwodui yo,aprè (prefiks / sifiks) kontèks kominikasyon yo. 1.2 Distenge mo teknik derivasyon , konpozisyon, mo Aktivite an gwoup II: prete ak mo dekalke. • Konvèsyon, transfè, Elèv yo ap travay an gwoup sou twa transpozisyon, metòd fòmasyon mo tankou mo 1.3 Distenge chan leksikal ak derivasyon enpwòp konplèks mo konstwi, derivasyon chan semantik enpwòp .Chak gwoup ap genyen yon • Konpozisyon, mo metòd pou yo analize epi jwenn prete, mo dekalke kèk egzanp. Apre elèv yo ap diskite ant yo sou diferans yo • Sitiyasyon jwenn nan metòd sa yo. kominikasyon / leksik • Chan leksikal / chan semantik • Denotasyon / 41  konotasyon • Kontèks lengwistik/kontèks ki pa lengwistik 2. Evalye neyolojis, sig Aktivite an gwoup Chak gwoup ap ak abrevyasyon ki genyen pou fè rechèch sou mo ki Elèv yo dwe fè rechèch sou anndan kreyòl ayisyen fòme pa neyoloji- fòm, pa nèt, fouye nan bibliyotèk, li an. neyolojis- sans. siglezon oswa pa tèks syantifik ,tèks literè pou abrevyasyon . Y’ ap prezante yon rive ogmante konesans yo ak 2.1 Analize neyoloji-sans ki lis mo sa yo ak sans yo genyen anpil mo nouvo. anndan kreyòl ayisyen an. anndan lang nan. Yo kapab menm fè Elèv yo dwe ekri anpil tèks istwa mo sa yo si sa posib. pou yo jwenn mwayen itilize 2.2 Analize neyoloji-fòm ki anndan kreyòl ayisyen an. neyolojis, siglezon ak Aktivite an gwoup : Menm aktivite abrevyasyon yo rankontre nan 2.3 Konpare neyoloji sans ak a ak Siglezon, abrevyasyon tèks yo li. neyoloji fòm ki anndan lang kreyòl la. Aktivite endividyèl : Chak elèv ap 2-4 Analize siglezon ak abrevyasyon ki anndan lang ekri yon tèks ki gen neyolojis oswa kreyòl la. siglezon oubyen abrevyasyon .Apre sa, y’ap diskite ant yo pou jwenn resanblans ak diferans ki genyen nan tèm sa yo ( neyolojis, siglezon, abrevyasyon ) 42 3. Analize fenomèn • Kontraksyon eleman Chak elèv pran kèk egzanp ki Fok èlèyo dwe fè anpil asimilasyon an nan kreyòl leksikal. genyen rapò ak kontraksyon rechèch sou nèt epi rive ayisyen. Egz. Konnen tounen konn epi asimilasyon. Apre sa yo eksplote enfòmasyon yo Genyen “ “ gen konpare diferan fraz yo jwenn yo pou ogmante 3.1 Pwodui fraz ki genyen Rete « ret jwenn yo. konesans yo. kontraksyon leksikal ak kontraksyon • Kontraksyon eleman gramatikal. gramatikal. Travay rechèch : Elèv yo dwe fè rechèch sou Egz. Tifi pa ou a di mwen Nan yon premye tan, chak kreyòl Gwadloup, zile 3.2 Analize pwodiksyon ki genyen soulye li a chire/ gwoup anrejistre sou radyo Dominik, Matinik… pou yo asimilasyon entèn. tounen : tifi pa w’ la di yon sekans an kreyòl ki dire ka fè konparezon sou m’ soulye l’ la chire. anviwon 2 ou 3 minit. Nan kontraksyon, asimilasyon 3.3 Analize pwodiksyon ki genyen yon dezyèm tan, yo entèn ak ekstèn ki genyen asimilasyon ekstèn. • Asimilasyon entèn retranskri sekans lan sou nan kreyòl ayisyen ak lòt Egz. Tankou tounen papye. Epi nan yon twazyèm kreyòl sou latè. kankou tan, yo analize diferan tip Famasi ‘’ ‘’ kontraksyon ak asimilasyon fanmasi ki nan sekans lan. Almanak ‘’ ‘’ Aktivite endividyèl : Elèv yo almannak ap fè rechèch pou jwenn tèks ofisyèl ki ekri an kreyòl • Asimilasyon ekstèn nan jounal oswa sou entènèt. Egz. « Li ba ou on kou. » Epi y’ap fè 3 lis youn pou tounen « Li bò w on Kontraksyon eleman kou. gramatikal ak asimilasyon Yon lòt pou Kontraksyon. Epi y’ap tabli diferans yo fè ant yo 43  Tradiksyon konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè devlope konpetans lan 1. Aplike prensip tradiksyon • Tèks kout tankou Elèv yo ap chèche tèks ki Yon tradiksyon se pa ki mande pou respekte sans konsiy, mòd anplwa, ekri an franse (mòd anplwa tradiksyon chak grenn mo nan lang sous la. afich, kat swè, medikaman, konsiy pou sòti nan yon lang pou al nan 1.1 Konprann ekspresyon fije ki nan eslogan… monte aparèy elektwonik, yon lòt, li enpòtan pou lang sous la • Tèks fonksyónèl ki kat swè, eks.). Yo reyini an tradiksyon nan dezyèm lang ekri an franse ak an gwoup epi chak gwoup deside nan respekte sans lang tèks 1.2 Konprann fonksyónman eleman gramatikal, leksikal, semantik… nan kreyòl. ki tèks yo ap tradui. Apre sa la prezante a. lang sous la • Konesans sou de lang yo fè konparezon ant tèks ki fasafas yo sou plan orijinal la ak tèks ki tradui a. 1.3 Respekte rejis lang ki itilize gramatikal, leksikal, nan lang sous la semantik, eks. 2. Aplike prensip tradiksyon • Tèks piblisite ekri ak Elèv yo chwazi ekstrè ki soti Li enpòtan pou avan ou tradui ki mete plis aksan sou pale nan woman ayisyen, nan ou konnen pou ki piblik ou ap destinatè mesaj la. • Kèk tèks powetik nouvèl literè, nan liv pwezi tradui tèks. Selon piblik la 2.1 Adapte tradiksyon an ak tankou : ekstrè ayisyen ekri, eks. Yo reyini ou kapab plis itilize yon destinatè a. woman, nouvèl literè… an atelye epi yo fè prensip tradiksyon plis pase • Tèks deskriptif, tradiksyon tèks sa yo. Apre yon lòt. Egz. Ou kapab fè plis 2.2 Respekte lespri mesaj la nan lang sous la naratif, dyalòg, eks. sa, deba fèt nan klas la sou esplikasyon si ou ap tradui • Denotasyon respè prensip tradiksyon yo. yon tèks ki genyen yon 2.3 Distenge kontèks lengwistik ak /konotasyon dimansyon teknik pou yon kontèks non lengwistik mesaj la • Monosemi/polisemi piblik analfabèt Chan semantik ak chan leksikal • Meod ak prensip tradiksyon yo 44  Gramè fraz ak gramè tèks Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Komantè konpetans lan 1. Konstwi fraz 1. Mo kowòdonan an kreyòl : Aktivite an gwoup I : Elèv yo • Pwofesè klas la konplèks pou konjonksyon (alòs, e, avèk (ak), chwazi yon tèks epi yo ekspwate kapab deside kominike. epi, men, ni… ni, kidonk, oubyen, li suivan griy sa a : sou ajansman osnon eks.), analiz estrikti fraz konplèks pa pwogram lan ak 1.1. Metrize divès nivo • advèb kowòdinasyon ki nan tèks la, elèv yo. konpleksite yon fraz. (poutan, sinon, tankou, kouwè…) konparezon pwopozisyon Nati ak fonksyon mo kowòdonan endepandan ak pwopozisyon Li deside sou ki 1.2 Reprezante yon Fraz dapre estrikti aboresan. yo an kreyòl. depandan yo, evalyasyon nati ak aktivite ki merite fonksyon mo kowòdonan nan fraz plis tan, plis 1.3 Makònen fraz ki genyen plizyè pwopozisyon rechèch ak plis konplèks pou pwodui 2. Fè diferans nan mitan fraz senp depandan, montre posiblite pou ekstansyon. yon diskou koyeran. ak fraz konplèks. yon menm fraz konplèks genyen de sans diferan, eksplikasyon Genyen plizyè 3. Konnen kisa ki fè yon fraz rele fenomèn sa a, gwoup ki fòme nan “fraz konplèks ‘’. Egz: Joslin p ap kite okenn gason klas la. Elèv yo mete pye sou kou’l. Anfen, chwazi tèks ki ekri 4. Montre divès pati yon fraz rekonstwi tèks la nan yon tip ki an kreyòl epi ki konplèks. diferan ak orijinal la. genyen divès kalite fraz konplèks 5. Montre divès estrikti yon fraz Aktivite an gwoup II: Elèv yo fè ladan yo. Apre sa, konplèks. plizyè gwoup, mwatye nan gwoup yo etidye estrikti yo pwodui yon tèks twa fraz sa yo. Men li 6. Analize estrikti fraz konplèks. paragraph ak fraz ki genyen enpòtan pou fraz omwens de (2) pwopozisyon sa yo soti nan yon 7. Analize estrikti fraz konplèks san kowòdone, lòt mwatye a pwodui tèks paske vèb. tèks twa paragraf ki gen kontèks la ap omwens de (2) pwopozisyon pèmèt elèv yo 45 8. Analize estrikti fraz konplèks ki sibòdone. Apre sa yo analize etidye rapò ki genyen de (2) vèb, ensidswit. fraz konplèks ki genyen makònen estrikti konpleman objè dirèk ak fraz lang nan ak sans li 9. Itilize estrikti aboresan pou konplèks ki genyen konpleman ka genyen. analiz la. objè segon. Yo chache makònen fraz senp pou fòme fraz konplèks pa kowòdinasyon e pa sibòdinasyon. N.B. (Li enpòtan pou varye modèl fraz yo, sa vle di mele enpe fraz vèbal ansanm ak fraz nominal. Aktivite II : Konstwi yon tèks an majorite ak fraz konplèks pandan gwoup la ap aplike prensip koyerans ak kowezyon. Aplike règ repriz anaforik nan tèks la. Aplike règ pwogresyon nan jan paragraf yo konstwi. Aplike prensip pwogresyon tematik a tèm konstan, a tèm lineyè epi a tèm derive nan pwodiksyon an. Aktivite endividyèl Chak elèv travay sou tèks an kreyòl pou yo kapab analize koyerans ki genyen anndan tèks sa yo. Epi li konstwi pwòp tèks pa li selon modèl li te analize an gwoup la. 46  Literati ayisyen an kreyol Konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè kòmantè devlope konpetans lan 1- Konpoze yon tèks literè. ● Liv ki gen kòmantè ak ● Travay an gwoup ● Ekri yon gwo zèv literè pa teknik disètasyon, Genyen plizyè gwoup ki fòme zafè tout tout moun, men 1.1 konstwi plan pou jistifye nan klas la. Nan yon premye tipa tipa, elèv yo ka aprann prensip disètasyon literè. ● Dokiman sou kritik ak tan elèv yo ale nan bibliyotèk ekri jouk yo vin maton. analiz literè. oswa sou entènèt pou chèche 1.2 Kritike yon tèks literè. enfòmasyon sou kouman yo fè ● Menmsi elèv yo , nan yon 1.3 Analize yon tèks literè. ● Tout kalite èv literè sou kòmantè literè. Nan yon premye tan pa ekri gwo zèv, tout kalitè epòk, kouran ide dezyèm tan, yo ekri men yo dwe pwosede 1.4 Kreye tèks literè a pati de ak filozofi. enfòmasyon yo. Nan yon aptidid ranmase mòso tèks yon enspirasyon. twazyèm tan yo konpare pou konpoze antoloji. ● Antoloji tèks literè ekri enfòmasyon yo epi yo fè 1.5 Kolekte ekstrè tèks pa plizyè otè sou divès kalite sentèz. ● Tank elèv yo fè rechèch literè pou ekri antoloji. jan, epòk, filozofi… sou otè yo, se tank yo ap ●Travay endividyèl konnen yo pi byen epi rive 1.6 konpare etid divès kalite jan literè. ● Resous imèn ( pwofesè Pwofèsè a bay yon sijè imite yo nan yon premye literati, pwèt ak tout kalite disètasyon literè , li mande tan, Aprè sa, kèk nan yo ka 1.7 Diferansye divès kalite otè ki vivan, ki konnen domèn elèv yo al fè rechèch epi pote rive maton nan ekri a pati pwosede ekriti selon jan, literati byen ) devwa a ba li. pwòp imajinasyon pa yo. estil, idewoloji, oswa filozofi otè yo (Woman, ● Entenèt pou konsiltasyon ● Travay an gwoup nouvèl, pwezi, mizik, teyat ets. ) èv otè yo. Anseyan an mande elèv yo ● Zouti ak tenik sou al fè rechèch pou rive pwosede ekriti kèk èv literè koleksyone tèks literè sou . tankou : woman, nouvèl, fab, kreyòl . ( chak elèv dwe pwezi, teyat, eks. chwazi yon otè ayisyen ) 47 ● Travay endividyèl Anseyan an mande chak elèv pou ekri yon tèks pwetik ● Travay an gwoup ( pwojè ) - Nan yon premye tan, chak gwoup elèv gen pou rasanble ekstrè tèks sou yon otè yo renmen. Nan yon dezyèm tan, gwoup yo pote sa yo sanble pou analiz, kritik ak chwa espesyal pou antoloji literè. - Anseyan an chwazi tèks powetik ki pi djanm yo epi pandan preparasyon yon fèt, anseyan an mande pou mete nan pwogram la powèm li te chwazi yo Jou fèt la ( chak elèv deklame pwezi li te ekri a) 48  Teknik Rechèch Konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè devlope konpetans lan 1. Reyalize yon fich lekti Enfòmasyon sou otè a ( non Aktivite : Elèv yo prepare Elèv yo dwe fè anpil li, kote li fèt, ane li fèt…) yon lis liv otè ayisyen ki gen rechèch ak lekti sou otè 1.1 Distenge tout enfòmasyon ki rapò ak literati ayisyèn. Chak ayisyen 20 tyèm syèk yo trete anndan kou deyò tèks la. Enfòmasyon sou tèks la gwoup chwazi travay sou twa tankou : Dany Laferrière, ( Dat tèks la parèt, ansanm zèv (Tit, sou tit, dat piblikasyon, liv. Yo fè fich lekti yo epi yo Georges Castra, Lionel otè pibiye ets. ) mezon edisyon, kantite paj…. prepare yon bibliyografi. Troujillo, Yanick Lahens. 1.2 Fè diferans ant yon fich lekti, Si se yon woman : yon rezime ak yon sentèz. a) chema naratif Nan kad yon prezantasyon Fòk yo konpare otè ayisyen b) chema aktansyèl elèv yo genyen pou yo fè sou ak otè antiyè. Sitou lè se 1.3 Elaborasyon : kesyonè, negritid, VIH-Sida, oswa prezantasyon sou negrid gen antretyen, Fòmilè ... Enfòmasyon sou tèm ki trete esklavaj yo prepare fich otè antiyè ki anpòtan tankou 1.4 Prezante yon bibliyografi anndan tèks la (anviwónman, lekti sou dokiman yo li. : Aimé Césaire, Léon C. selon prensip rechèch lasyans. sante, ladwòg…) Damas. Enfòmasyon sou pwosede Fòk elèv yo fè anpil rechèch ekriti otè a adopte tankou sou nèt pou yo ka jwenn koleyidoskòp, espiral anpil enfòmasyon pou ( Frank Etiennne pa egz. ) prezantasyon yo ka djanm. 49