Programme détaillé de Créole — 2ème année du Nouveau Secondaire

Repiblik Ayiti MINISTÈ EDIKASYON NASYONAL AK FÒMASYON PROFESYONÈL KOMISYON MILTISEKTORYÈL NASYONAL ENPLANTASYON NOUVO SEGONDÈ 1-KREYÒL 2007-2008 SA KI NAN PROGRAM NAN DOUVAN PAWOL……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...4 I. FINALITE EDIKASYON AYISYEN AN ....................................................................................................................................................................................... 5 II. OBJEKTIF JENERAL EDIKASYON AN AYITI………………………………………………………………………………………6 III. MISYON ANSÈYMAN SEGONDÈ AN AYITI……………………………………………………………………………………….6 IV. OBJEKTIF JENERAL EDIKASYON AN AYITI……………………………………………………………………………………..7 V. FINALITE ANSÈYMAN KREYÒL .................................................................................................................................................... 8 VI. OBJEKTIF JENERAL ANSÈYMAN LANG KREYÒL.................................................................................................................... 9 VII. PROGRAM KAD ………………………………………………………………………………………………………………........14 VIII. PROGRAM DETAYE (DEZYÈM ANE )…………………………………………………………………………………………………………………………………..23  SA KI NAN PROGRAM NAN DOKIMAN-PROGRAM segondè a revize sou responsablite Direksyon Ansèyman Segondè (DES) ak Komisyon Miltisektoryèl Enplantasyon Nouvo Segondè ; e se yon Komisyon espesyal ki òganize an SOU-KOMISYON plizyè disiplin ak espesyalite ki nan tout sektè nan edikasyon an, prive tankou piblik, ki ekri li. Men enstitisyon ak asosyasyon ki patisipe : *Komisyon Miltisektoryèl Enplantasyon Nouvo Segondè *Enstiti Nasyonal Fòmasyon Pwofesyonèl *Èd ak Aksyon, Ayiti *Kolèj Jilmis Jozèf *Kolèj LEO DEFAY * Inivèsite VALPAREZO *Asosyasyon Ayisyen Pwofesè Franse *Ministè Lajenès Espò ak Aksyon Sivik *Lekòl Nasyonal Dèza * Sant d Etid Segondè *Kolèj Kats Preswa * Kolèj Blèz Paskal *Nouvo Kolèj Bèd *Enstiti Sent Woz de Lima * Sant d Etid Ketnèl Vènè * Kolèj Wakim Etyèn *Inivèsite Kiskeya. Enstiti Ayisyen Fòmasyon nan Syans Edikasyon (IHFOSED) asire ankadreman teknik ak metodolojik Sou-Komisyon elaborasyon an. Enstiti a bay apui lojistik li tou nan pwodiksyon dokiman sa a. Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) remèsye ak anpil senserite tout moun ki patisipe dirèkteman ou endirèkteman nan aboutisman gwo travay sa a.  Douvan pawòl Suivan prensip nouvèl Politik edikatif nasyonal la, PWOGRAM PEDAGOJIK OPERASYONÈL sa a vize konsolide baz filozofik, sosyolojik, pedagojik ak sikolojik Edikasyon elèv yo pandan etid yo nan lekòl segondè, dapre karakteristik sa yo : I. RANFÒSE sa elèv yo te aprann nan 3èm Sik Fondamantal la ; II. NOUVO PWOFIL ELÈV la nan finisman etid li, prezante sou fòm finalite, bi ak objektif jeneral Edikasyon an ; III. ESTRIKTI Lekòl Segondè ayisyen an ; IV. PWOGRAM KAD DETAYE pou tout sik segondè a, pou chak ane ansèyman ak pou chak disiplin; V. NOUVO ESTRATEJI ansèyman ak aprantisaj, pou travay elèv yo ak anseyan yo kapab pi bon ; VI. PREPARASYON AK OUVÈTI sou nivo ki pi wo nan Lekòl Ayisyen an (Ansèyman siperyè ak inivèsitè). Pwogram lekòl segondè a kòmanse yon nouvo etap nan evolisyon renovasyon sistèm edikatif ayisyen an. Nan fason li oryante, nan sa li gen ladan l’ ak nouvo wòl li jwe nan pratik lekòl la, pwogram sa a se yon enstriman efikas pou promosyon demokrasi, aksyon sivik ak inite nasyonal la ; li fèt pou TOUT pitit peyi a. I. Finalite Edikasyon Ayisyen an Selon pwojè lwa Oryantasyon Edikasyon an ki fèt nan lane 1998 e ki depoze devan Palman an pou ratifikasyon : v Edikasyon ayisyen an, ki baze tèt li sou yon filozofi ki kwè nan moun ak nan sa ki itil, se yon edikasyon nasyonal ki prezante idantite lòm ayisyen an. Li pèmèt moun yo vin moun toutbon nan dimansyon fizik, espòtif, afektif, entèlektyèl, atistik ak moral. Li fòme sitwayen responsab, ajan devlopman politik, ekonomik, sosyal ak kiltirèl pou peyi a. Li dwe fè pwomosyon idantite ak kilti nasyonal la. Li dwe tou ouvri tèt li sou valè inivèsèl, rejyonal oubyen karayibeyen, ak sou lòt kilti san li pa fè valè kiltirèl peyi a ditò. v Edikasyon Ayisyen an gen pou misyon devlope konsyans nasyonal, sans responsablite ak espri kominotè lè li entegre nan kontni yo sa nou jwenn nan reyalite ayisyen an. Li se yon enstriman devlopman nasyonal nan kontribisyon li bay pou amelyorasyon anviwonman fizik ak sosyal ak pou pwogrè nan lavi sosyal ak ekonomik peyi a. v Lekòl Ayisyen vize anvan tout bagay fè fòmasyon yon moun ki alafwa se yon sitwayen, yon pwodiktè ki kapab amelyore toutan kondisyon fizik natirèl yo, ki kapab kreye richès natirèl, epi kontribye nan fè pwomosyon valè kiltirèl, moral ak espirityèl. Lekòl Ayisyen an dwe anseye gwo valè nou jwenn nan tan modèn nan tankou respè dwa moun. Gras a nouvèl fonksyon sa yo, Edikasyon Ayisyen an dwe bay tout timoun nan peyi a san distenksyon yon fòmasyon debaz solid, opòtinite fòmasyon espesyalize nan diferan nivo, epi bonjan posiblite pou yo reyisi nan devlope don yo genyen. II. OBJEKTIF JENERAL EDIKASYON AN AYITI Lekòl Ayisyen bay tèt li misyon pou li fè pwomosyon pou edikasyon tout pitit peyi a. Pou rezon sa a li gen objektif ki anba yo : 1. Entegre lekòl ayisyen an nan tout nivo aktivite sosyo ekonomik nan peyi a ; 2. Amelyore de fason kalitatif ansèyman ak renovasyon kontni yo ; 3. Fè pwomosyon idantite nasyonal ak valè kiltirèl. III. MISYON ANSÈYMAN SEGONDÈ AN AYITI Lè nou konsidere finalite ak objektif general ki sot dekri nan paragraf anvan yo, ansèyman segondè ayisyen an bay tèt li twa misyon : yon misyon enstriksyon, yon misyon fòmasyon sou lavi sosyal ak yon misyon kalifikasyon. 3.1 Misyon enstriksyon Misyon sa a vize transmèt konesans kiltirèl oubyen savwa ki pèmèt sitwayen yo konnen anviwonman nasyonal ak entènasyonal la menm jan. Li kontribye tou pou li elaji ak konplete konesans ki te transmèt nan sik fondamental la nan domèn istorik, jewografik, literè ak syantifik. Nouvo Segondè a ap kontribye fè elèv yo jwenn enstriman, konsèp ak metòd referans ki soti nan avanse lasyans epòk nou an. Misyon enstriksyon sa a ap kontribye nan pwodui gason ak fi ki kapab sitiye tèt yo nan mond kontanporen an, ki gen detèminasyon e ki kapab evolye suivan mwayen ak sikonstans yo. Li ap devlope lakay yo lespri kritik kont tout fòm manipilasyon. Nan mond jodiya yon lespri fòme bezwen yon kilti jeneral solid ak posiblite pou ale lwen nan kèk matyè. Se pou pwogram yo favorize an menm tan de tandans sa yo lakay elèv yo. 3.2 Misyon fòmasyon a lavi sosyal Misyon fòmasyon a lavi sosyal la entegre de dimansyon ki makònen youn ak lòt : • Yon dimansyon fòmasyon sou lavi sivik nou kapab rele, pa rapò ak etap aktyèl evolisyon sosyete a : konstriksyon demokrasi ak Eta de dwa an Ayiti ; paske li vize fòmasyon gason ak fi ki kapab fonksyone tankou sitwayen ki sansib pou dwa yo ak devwa yo e ki kapab aplike règ jwèt demokratik la ; • Yon dimansyon fòmasyon a laksyon familyal k’ap prepare elèv yo pou yo viv an koup e pou yo pran responsablite paran yo. 3.3 Misyon kalifikasyon Ansèyman segondè a okipe yon plas enpòtan nan sistèm eskolè a. Li chita ant ansèyman fondamantal (1e ak 2èm sik) ak ansèyman siperyè. Premye a obeyi yon lojik inifikasyon; dezyèm nan, yon lojik espesyalizasyon. Ansèyman segondè a patisipe nan fòmasyon elèv yo yon manyè pou yo ka jwenn tipa tipa yon edikasyon divèsifye. Pou sa, ansèyman segondè a marye de eleman konstititif : yon kote,  yon kilti komen ke tout elèv ki ap prepare yon bakaloreya dwe genyen, yon lòt kote, plizyè kisis fòmasyon ki an relasyon ak gwo fanmi metye yo oubyen sektè aktivite. IV. OBJEKTIF AK PRENSIP JENERAL ANSÈYMAN SEGONDÈ AN AYITI 4.1 Objektif Lè nou konsidere twa misyon ki te dekri anwo nan dokiman sa a, ansèyman segondè a dwe genyen objektif jeneral sa yo : • Bay elèv yo yon bonjan fòmasyon jeneral, syantifik, teknik ak pwofesyonèl pandan n’ap transmèt yo savwa ki pèmèt yo konprann mond kontenporen an ; • Devlope kay elèv yo atitid, aptitid ak konpòtman ki pèmèt yo vin tounen ajan chanjman, ajan devlopman ekonomik, sosyal ak kiltirèl pou peyi a, pwomotè demokrasi ak dwa moun ; • Reyalize oryantasyon elèv yo ki dwe debouche nan finisman dezyèm ane segondè a sou plizyè filyè. Oryantasyon sa yo ap chita sou sa elèv yo ak paran yo swete ak sou kapasite elèv yo. Estrateji sa a vize diminye kantite elèv ki konn double klas, ak ogmante kantite elèv ki abitye reyisi. Rezilta egzamen ofisyèl yo pèmèt moun ki anndan sistèm nan evalye efikasite sistèm nan • Prepare elèv yo, lè yo fini klas segondè yo, pou yo antre san pwoblèm sou mache travay la e pou yo antre nan ansèyman siperyè ak inivèsitè. 4.2 Prensip Elaborasyon program segondè a bati selon prensip ki pral suiv yo, pou li ka reponn san mank ak objektif epi prensip ki te defini yo : a) Pwomosyon disiplin eskolè de baz yo ki kapab kontribye nan fòmasyon san mank elèv yo. b) Disiplin ki anseye yo dwe makònen fòmasyon ak travay.  c) Kontni pwogram yo dwe travèse plizyè disiplin, nan òganize kourikouloum yo ozalantou kèk tèm santral, ak nan apwòch ki makònen anviwonman ekonomik, sosyal, teknik ak kiltirèl elèv yo, ak kèk estrikti lavi aktif la. d) Devlopman aprantisaj yo sou baz oryantasyon eskolè ak pwofesyonèl ap chita sou twa konpetans : - Konpetans pou chak elèv devlope nan finisman lekòl segondè a; - Sa paran yo swete ; - Vrè bezwen mond pwofesyonèl la ak pèspektiv devlopman peyi a. e) Chwa kontni ak metòd yo dwe estimile lakay elèv yo espri analiz, sentèz, evalyasyon ak jijman, aptitid pou yo fè rechèch ak pou yo kreye ; se kalite sa yo ki ap pèmèt yo entegre nan pwosesis pwodiksyon ak devlopman nasyonal la. f) Kontni pedagojik yo dwe evite pawòl divizyon « travay manyèl/travay entèlektyèl », lè yo ap pèmèt plis ouvèti nan ansèyman chak disiplin gras a aplikasyon konesans yo e gras a devlopman aptitid yo. g) Kourikouloum nan dwe ofri menm chans aksè : - yon kote, nan etid ak/oubyen fòmasyon siperyè - yon lòt kote, sou mache travay la gras a yon fòmasyon teknolojik ak pwofesyonèl ki chita sou gwo aks metye ki genyen (Endistri, Jesyon, Agrikilti, Komès, etc…) V. FINALITE ANSÈYMAN KREYÒL Edikasyon ayisyen an, ki baze tèt li sou yon filozofi ki kwè nan moun ak nan sa ki itil, se yon edikasyon nasyonal ki prezante idantite lòm ayisyen an. Se pou rezon sa a ansèyman kreyòl nan Nouvo Segondè vize : - Devlope kay elèv gou pou fè rechèch ki ap pèmèt yo dekouvri mekanis fonksyonman lang kreyòl la ; - Pèmèt elèv yo itilize lè yo ap pale tankou lè yo ap ekri yon kreyòl ki anrasinen nan kilti pèp ayisyen an san yo pa melanje kreyòl la ak lòt lang ; - Pèmèt itilizasyon lang kreyòl la nan sitiyasyon fòmel pou pwomosyon l’ ak entegrasyon l’. - Fè pwomosyon kilti kreyòl ak valè ki makònen ak kilti sa a nan domèn tankou literati, teyat, mizik eks. - Pèmèt elèv yo gen lespri yo ouvè sou lòt pèp ak kilti kreyòl ;  KIJAN ELÈV LA AP YE APRE 4 AN Lè li fini suiv pwogram kreyòl la nan finisman katriyèm ane segondè a, elèv la ap tounen : - Yon Ayisyen oubyen Ayisyèn ki ap kapab rekonèt, transfòme ak pwodui alekri tankou aloral divès kalte tip tèks nan lang manman l’. - Yon moun ki ap konnen pwoblèm entèferans ki genyen nan lavi toulejou ant kreyòl la ak lòt lang ki itilize nan sosyete ayisyen an. - Yon moun ki ap konprann kèk gwo pwoblèm sosyal, ekonomik ak kiltirèl lang kreyòl la rankontre nan peyi a, karayib la ak nan lòt peyi entènasyonal. - Yon Ayisyen oubyen Ayisyèn ki genyen yon fòmasyon debaz jeneral, teknik ak ekilibre ki ap pèmèt li abòde lòt disiplin yo avèk plis asirans. VI. OJEKTIF JENERAL ANSÈYMAN LANG KREYÒL Jan li defini nan pwogram sa a, ansèyman lang kreyòl la nan Nouvo Segondè a ap pèmèt elèv la eksprime panse li ak sa li santi, aloral tankou alekri, kèlkeswa seri elèv la chwazi a. Anplis l’ap pèmèt elèv la : - Genyen lide jeneral sou istwa lang lan, sou pèsepsyon moun ki pale lang lan gen sou li, sou plas kreyòl jwe nan inite pèp ayisyen ak sou plas lang sa a nan lemond antye. - Kominike panse l’ lè l’ap pale tankou lè l’ap ekri san pwoblèm, metrize kèk prensip analiz diferan tip tèks, konnen kèk nouvo mo nan chan metye ak teknoloji. - Prezante yon evenman konplèks ak patisipe nan yon deba. - Jwenn prese prese enfòmasyon nan yon tèks li sot li. - Relve epi klase lide yon tèks pou l’ fè sentèz tèks la. - Ekri pou l’ ka bay opinyon li sou nenpòt sijè.  - Patisipe de fason aktif nan yon deba. - Reponn kesyon sou tèks yo pwopoze l’. - Eksplike yon tèks li koute. Filyè ansèyman jeneral Objektif ansèyman kreyòl la nan premye ane Ansèyman kreyòl nan premye ane segondè ap chita sou sa elèv la aprann nan twazyèm sik ansèyman fondamantal la. Ansèyman sa a ap baze l’ sou vrè bezwen elèv la genyen nan kominikasyon. Se pou rezon sa a li vize pou elèv la : - kapab aloral tankou alekri analize diferan pati ak fonksyon yon tèks, ak konnen valè tèks yo (moral, literè, estetik eks.) - kapab mobilize tout resous entèlektyèl li pou li ka li, ekri, pale kreyòl san li pa melanje l’ ak lòt lang. - Konnen kèk rapò ki genyen ant lang li, kilti li ak sosyete li. - Kòmanse inisye l’ nan literati ayisyen an kreyòl ak pou li kòmanse analize kèk gwo tèm nan literati sa a. - Fè etid konpare plizyè kreyòl ak metrize kèk prensip rechèch. Objektif ansèyman kreyòl nan dezyèm ane Ansèyman kreyòl nan dezyèm ane segondè ap kontinye sa elèv la te aprann nan premye ane. Klas dezyèm ane a se yon klas detèminan pou elèv la paske se li ki pèmèt elèv la gen konesans ak abilte ki nesesè li ap bezwen nan lòt ane k’ap vini yo. Pou rezon sa yo ansèyman kreyòl nan dezyèm ane vize pou elèv la : - Kapab fè etid ak refleksyon sou pwoblèm lang kreyòl la nan sosyete ayisyen an. - Ogmante kapasite konpreyansyon l’ ak pwodiksyon l’ nan lang kreyòl la. - Metrize pi byen kominikasyon oral, ekri ak kominikasyon pa jès. - Metrize kèk prensip analiz ak sentèz diferan tip tèks. - Aprann ak aplike kèk prensip debaz nan tradiksyon.  Objektif ansèyman kreyòl nan twazyèm ak katriyèm ane segondè • Seri literè ak atistik Ansèyman kreyòl nan seri atistik ak literè dwe pèmèt elèv la kontinye fè etid ak refleksyon sou lang kreyòl la nan sosyete ayisyen an. Li ap pèmèt aprenan an konnen otè tankou womansye,nouvelis, powèt, dramatij, lodyansè ayisyen tankou etranje ki ekri an kreyòl. Pwofesè a ap mete anpil aksan sou tèm ki enterese elèv yo e li ap itilize tout dokiman literè ki ekri an kreyòl. Pwofesè a ap itilize yon vokabilè ki adapte ak sijè tankou kilti kreyòl, literati, edikasyon, pwezi, fòlklò, mizik, lodyans eks. • Seri syans ekonomik ak sosyal Ansèyman kreyòl nan seri syans ekonomik ak sosyal dwe pèmèt elèv la abòde san pwoblèm sijè ki gen rapò ak ekonomi, finans ak sosyete. Anseyan an ap mete aksan sou tèm ki gen rapò ak mondyalizasyon, komès lokal, nasyonal, entènasyonal, devlopman ekonomik, kominotè eks. Li ap ede elèv yo mennen ankèt nan sektè ki gen rapò ak domèn sa yo, pou yo ka metrize vokabilè komèsyal ki itilize nan kreyòl la. • Seri syans eksperimantal Seri syans eksperimantal la fèt pou elèv ki anvizaje fè etid inivèsitè, syantifik nan domèn tankou Medsin, Fizik, Chimi, Byoloji. Kou ki nan seri sa a diferan de lòt seri yo paske yo mande plis efò entèlektyèl, e paske matyè a pi rich. Kou sa yo mande pou elèv la plis konsantre e pou l gen plis atansyon. Ansèyman kreyòl nan seri Syans Eksperimantal dwe pèmèt elèv la abòde ak fasilite sijè ki gen rapò ak Medsin, Byoloji, Chimi ak Fizik. Anseyan an ap pèmèt elèv la fè ankèt pou l’ ka konpare mo kreyolofòn yo itilize nan domèn nou site yo. • Seri syantifik Seri syantifik la fèt pou elèv ki prevwa fè etid inivèsitè ki gen anpil matematik. Li diferan de seri Syans Eksperimantal la paske li mande plis efò mantal e paske li gen yon pwogram jeyometri ki pi konplè. Ansèyman kreyòl nan seri syantifik la ap bay elèv la opòtinite pou li abòde a pati dokiman ekri, sonò ak ikonografik domèn syantifik ki kouvri yon pakèt matyè. Filyè ansèyman teknolojik - Objektif « seri pedagojik » la Seri sa a gen pou misyon pou l’ fòme pandan 4 an mèt polivalan pou de premye sik lekòl fondamantal la. Fòmasyon elèv sa yo resevwa pandan de premye sik ansèyman fondamantal la se menm bagay ak sa elèv ki nan filyè jeneral la resevwa. Fòmasyon sa a ap konplete kilti jeneral yo. Sepandan, fòk anseyan fè yon jan pou ansèyman sa yo fèt ak transmèt nan yon atmosfè ki preske pwofesyonèl. Nan kondisyon sa a korije erè se yon bonjan egzèsis nan fòmasyon didaktik elèv-mèt sa yo. - Objektif seri Syans ak Teknik endistriyèl, tèsyè, agrikòl, mediko-sosyal Nan lide pou reponn objektif peyi a genyen pou li fòme yon gwo kantite teknisyen, enjenyè ak pwofesè ki gen fòmasyon syantifik ak teknolojik solid, gen seri teknolojik ki kreye nan filyè endistriyèl, tèsyè, agrikòl ak mediko-sosyal. Fòmasyon elèv nan seri sa yo dwe pèmèt elèv la pou li gen konesans ak abilte ki nesesè pou espesyalite li chwazi yo. VII. PROGRAM KAD  PWOGRAM – KAD SEGONDÈ JENERAL AK TEKNOLOJIK DISIPLIN : KREYÒL 1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane I.- Lang ak sosyete an I.- Lang ak sosyete an I.- Lang ak sosyete an I.- Lang ak sosyete an Ayiti Ayiti Ayiti Ayiti Etid ak refleksyon sou Etid ak refleksyon sou Etid ak refleksyon sou Etid ak refleksyon sou pwoblèm lang kreyòl nan pwoblèm lang kreyòl nan pwoblèm lang kreyòl nan pwoblèm lang kreyòl nan sosyete ayisyen an sosyete ayisyen an sosyete ayisyen an sosyete ayisyen an • Jenèz kreyòl la • Kreyòl ak lòt lang nan • Entèferans • Varyasyon sosyal sosyete ayisyen an Kreyòl/franse Kreyòl /franse • Fenomèn kreyolizasyon • Entèferans Leksikal Kreyòl/franse Semantik • Ipèkoreksyon • Peyi kote yo pale kreyòl Kreyòl/angle Sentaksik Kreyòl /franse Kreyòl/panyòl • Varyasyon rejyonal Franse/ Kreyòl • Kòman moun ki pale kreyòl • Varyasyon nan kreyòl la • Pwoblèm asimilasyon wè evolisyon lang lan nan (anndan lang lan) • Kreyòl pale / kreyòl ekri • Sitiyasyon lang kreyòl mitan lòt lang nan sosyete • Pwoblèm asimilasyon • Rejis lang nan Kèk domèn ayisyen an • Sitiyasyon lang kreyòl la nan kèk domèn  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane II.- Kominikasyon II.- Kominikasyon II.- Kominikasyon II.- Kominikasyon 2.1 kominikasyon oral, 2.1 kominikasyon oral, 2.1 kominikasyon oral, 2.1 kominikasyon oral, konpreyansyon ak pwodiksyon konpreyansyon ak pwodiksyon konpreyansyon ak pwodiksyon konpreyansyon ak pwodiksyon a) kominikasyon pale ak ekri a) kominikasyon pale ak ekri a) kominikasyon pale ak ekri a) kominikasyon pale ak ekri • Dekouvri nan ki lòd • Dekouvri nan ki lòd • Dekouvri nan ki lòd enfòmasyon • Dekouvri nan ki lòd enfòmasyon yo prezante ak enfòmasyon yo prezante ak yo prezante ak sibtilite ki nan enfòmasyon yo prezante ak sibtilite ki nan diskou sibtilite ki nan diskou oral diskou oral sibtilite ki nan diskou oral • Patnè kominikasyon yo koute • Patnè kominikasyon yo koute • Patnè kominikasyon yo koute • Patnè kominikasyon yo koute youn lòt ak anpil youn lòt ak anpil youn lòt ak anpil youn lòt ak anpil atansyon tankou nan repòtaj, atansyon tankou nan repòtaj, atansyon tankou nan repòtaj, atansyon tankou nan repòtaj, ekspoze, resi, blag, devinèt, ekspoze, resi, blag, devinèt, ekspoze, resi, blag, devinèt, ekspoze, resi, blag, devinèt, pwovèb, piblisite, skètch, kont, pwovèb, piblisite, skètch, pwovèb, piblisite, skètch, kont, pwovèb, piblisite, skètch, nouvèl, kontrandi, ak lòt tèks. kont, nouvèl, kontrandi, ak lòt nouvèl, kontrandi, ak lòt tèks. kont, nouvèl, kontrandi, ak lòt b) Kominikasyon ki san pale ekri : tèks. a) Kominikasyon ki san pale ekri : tèks. Mim, ekspresyon kò, jès, a) Kominikasyon ki san pale Mim, ekspresyon kò, jès, a) Kominikasyon ki san pale dramatizasyon, pwozodi. ekri : dramatizasyon, pwozodi. ekri : c) Ekspresyon santiman, bezwen, Mim, ekspresyon kò, jès, b) Ekspresyon santiman, bezwen, Mim, ekspresyon kò, jès, opinyon sou evenman ak dramatizasyon, pwozodi. opinyon sou evenman ak dramatizasyon, pwozodi. sitiyasyon lavi anndan ak deyò b) Ekspresyon santiman, sitiyasyon lavi anndan ak deyò b) Ekspresyon santiman, bezwen, peyi a bezwen, opinyon sou evenman peyi a opinyon sou evenman ak d) Entèpretasyon tèks : teyat, ak sitiyasyon lavi anndan ak c) Entèpretasyon tèks : teyat, sitiyasyon lavi anndan ak deyò senèt, dyalòg, powèm. deyò peyi a senèt, dyalòg, powèm. peyi a e) Etid plizyè chema c) Entèpretasyon tèks : teyat, e) Etid plizyè chema kominikasyon c) Entèpretasyon tèks : teyat, kominikasyon senèt, dyalòg, powèm. senèt, dyalòg, powèm. e) Etid chema kominikasyon ak d) Revizyon fonksyon langaj yo fonksyon langaj  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.2 Kominikasyon ekri 2.2 Kominikasyon ekri 2.2 Kominikasyon ekri 2.2 Kominikasyon ekri a) Idantifikasyon diferan tip Metriz prensip analiz ak sentèz Metriz prensip analiz ak sentèz Metriz prensip analiz ak tèks diferan tip tèks diferan tip tèks sentèz diferan tip tèks • Lekti efikas ak metriz a) Estrateji lekti a) Estrateji lekti a) Analiz plizyè tèks an prensip analiz ak sentèz b) Analiz diferan tip tèks b) Analiz diferan tip tèks menm tan diferan tip tèks Chèche lide enpòtan, lide Chèche lide enpòtan, lide • Presizyon sou jeneral, pèsonaj, endis, siyal, jeneral, pèsonaj, endis, siyal, konplemantarite de • Tipoloji lekti : lyen lojik ak fonksyon langaj ki lyen lojik ak fonksyon langaj ki tèks ki parèt depaman Efikas, aktif, an silans, pi enpèotan yo. pi enpèotan yo. • Fè de lide opoze ekspresif, fonksyonel. • Dekouvri entansyon otè a, • Chèche ilistrasyon tounen youn figi estil, valè ak pwogresyon c) Sentèz diferan tip tèks : • Analiz bann desine (liv • Chèche lide enpòtan, lide pa tèm. Rezime, plan, tablo ki rezime, ti komik) jeneral, pèsonaj, endis, c) Sentèz diferan tip tèks fich ki rezime plizyè tèks ou • Lekti imaj senbolik siyal, lyen lojik ak fonksyon • Rezime, plan, tablo ki te li. langaj ki pi enpòtan yo. rezime, fich ki rezime plizyè d) Inisyasyon a lekti imaj (inik tèks ou te li. ak senbolik)  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.3 Leksik 2.3 Leksik 2.3 Leksik 2.3 Leksik Divès manyè ou aprann Divès manyè ou aprann mo Divès manyè ou aprann mo Divès manyè ou aprann mo mo a) Seleksyon mo ki genyen a) Seleksyon mo ki genyen a) Seleksyon mo ki genyen a) Vokabilè lavi rapò ak kèk domèn byen rapò ak kèk domèn byen rapò ak kèk domèn byen afektif, entèlektyèl detèmine detèmine detèmine b) Chan leksikal b) Vokabilè lavi afektif, b) Vokabilè lavi afektif, b) Kreyasyon mo : mo • Fanmi mo entèlektyèl, syantifik. entèlektyèl, syantifik, konpoze, afiksasyon, • Antonimi c) Chan leksikal, chan premye eleman leksik neyoloji, mo prete, mo • Omonimi semantik. literè. dekalke, eks. • Sinonimi d) Ankèt pou tabli vokabilè c) Chan leksikal, chan c) Ankèt pou tabli vokabilè • Paronimi kèk metye ak domèn semantik. kèk metye ak domèn teknolojik d) Kreyasyon mo : mòfoloji, teknolojik c) Fòme mo : e) Kreyasyon mo : neyolojis, neyoloji, mo prete, mo d) Chan leksikal, chan prefiksasyon, mòfoloji, mo prete, mo dekalke, derivasyon, semantik Sifiksasyon, dekalke, derivasyon, afiksasyon. enfiksasyon ; mo prete. afiksasyon.  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.4 Pwodiksyon tèks ak 2.4 Pwodiksyon tèks ak lòt 2.4 Pwodiksyon tèks ak lòt 2.4 Pwodiksyon tèks ak lòt ekri ekri ekri lòt ekri a) Mekanis ak metriz a) Mekanis ak metriz prensip a)Mekanis ak metriz prensip a) Mekanis ak metriz prensip pwodiksyon tip pwodiksyon tip tèks pwodiksyon tip tèks prensip pwodiksyon tip tèks • Tèks naratif : resi. • Tèks naratif : resi. tèks • Tèks deskriptif : • Tèks deskriptif : • Tèks naratif c) Tip ekri : deskripsyon, pòtre. deskripsyon, pòtre. • Tèks deskriptif • Divès kalite korespondans • Dyalòg b) Lòt tip tèks : b) Lòt tip tèks : b) Lòt tip tèks : • Pran nòt Enjonktif, agimantatif. • agimantatif • Agimantatif • Enfòmatif c) Tip ekri : d) Tip ekri : • Enjonktif • Korespondans • Korespondans administratif administratif d) Tip ekri • Dyalòg • Kontrandi • Korespondans • Rapò • Pozoloji administratif • Lèt • Mòd anplwa • Rezime • Kourikouloum vite • Afich • Pozoloji/Mòd anplwa • Rezime • Kourikouloum vite • Afich • Rezime ak Sentèz • Kourikouloum vite • Sentèz  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.5 Òtograf 2.5 Òtograf 2.5 Òtograf 2.5 Òtograf Aprofondisman sa ki te • Kontraksyon : • Istwa grafi kreyòl la • Analiz konpare ansyen aprann sou Alfabè Fonetik kontraksyon eleman • Analiz konpare ansyen ak nouvo grafi kreyòl entènasyonal gramatikal / ak nouvo grafi kreyòl ayisyen an kontraksyon eleman ayisyen leksikal • Asimilasyon • Òtograf mo konpoze  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.6 Gramè 2.6 Gramè 2.6 Gramè 2.6 Gramè a) Etid ak pwodiksyon tip a) Etid ak pwodiksyon fraz a) Etid fraz konplèks : a) Etid fraz konplèks fraz : b) Etid fraz konplèks : • Kondisyon b) Nwayo fraz e • Etid fraz senp • Kondisyon, konsesyon, tan. • Konparezon ekspresyon tan ak aspè • Diferan estrikti fraz • Etid fraz ki genyen plizyè • Pwopzisyon miks : c) Pwonon senp SVO predika kondisyon/konparezon d) Etid fraz ki genyen • Transfòmasyon fraz • Analiz ak reprezantasyon • Etid fraz ki genyen plizyè plizyè predika senp : fraz senp predika • Aprofondisman Tip obligatwa/fakiltatif • Predika ak vèb nan kreyòl • Vèb seriyèl predikasyon nominal, b) Etid fraz konplèks ayisyen vèbal, adjektival eks. • Kowòdinasyon c) Figi retorik ak gramè : b) Etid monèm fonksyonèl : e) Ekspresyon anfaz • Sibòdinasyon metonimi, otonimi. se, nan, pa, eks. f) Figi retorik ak gramè : • Ekspresyon : Koz, d) Analiz kontrastiv (leksik) c) Etid inite ki estriktire • Konparezon konsekans, bi. franse/kreyòl (sentaks) espas ak tan : devan, • Metafò c) Figi retorik ak gramè : dèyè, anba, sou, anlè, • Alegori antonimi, homonimi, e) Tan ak aspè nan fraz anwo, jodi, demen, eks. • Anafò paronimi, sinonimi. kreyòl d) Konektè lojik • Anagram d) Analiz diskou : f) Analiz diskou e) Tan ak aspè • Aliterasyon • Tip diskou • Tip diskou • Ekspresyon tan : prezan, • Asonans Dirèk/endirèk Endirèk lib/narativize, pase, kondisyonèl, fiti. evoke. f) Figi retorik ak gramè : Ipèronimi, iponimi, pantonimi, retwonimi, toponimi.  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane 2.7 Tradiksyon 2.7 Tradiksyon 2.7 Tradiksyon 2.7 Tradiksyon a) Gran prensip tradiksyon a) Aplikasyon prensip yo nan a) Aplikasyon gran prensip a) Aplikasyon gran b) Teknik tradiksyon tradiksyon tradiksyon prensip tradiksyon • Metriz estrikti b) Tradiksyon tèks tankou : b) Tradiksyon tèks tankou : b) Tradiksyon tèks gramatikal lang an konsiy, mòd anplwa, konsiy, mod anplwa, tèks agimantatif, prezans yo (kote yo eslogan, afich, eks. naratif, tèks deskriptif, enjonktif, provèb, rankontre ak kote yo pa dyalòg, kont, blag. dokiman ofisyèl, tèks rankontre) deskriptif, naratif, c) Tradiksyon (blag, paragraf, enjonktif, eks... teks) 3èm Ane 4èm Ane III.-Literati ayisyen an kreyòl III.- Literati ayisyen an kreyòl • Aplikasyon prensip kòmantè literè • Aplikasyon prensip kòmantè literè • Aplikasyon teknik disètasyon literè • Aplikasyon teknik disètasyon literè • Etid jan literè : • Pwodiksyon kèk tip tèks literè . Tèks ansyen ki genyen divès jan • Etid pa tèm kèk èv literè ki ekri an kreyòl • Tèks literati oral : teyat, fab,blag ; tèks didaktik, (woman, nouvèl, pwezi, teyat, eks.) dramatik, lirik, komik, ekriti epistolè ak lòt tèks ankò. • Pwodiksyon kèk tip tèks ki genyen karaktè literè • Pwodiksyon kèk tip tèks ki genyen karaktè literè • Etid pa tèm kèk èv literè (woman, nouvèl, teyat, eks.)  1e Ane 2èm Ane 3èm Ane 4èm Ane V.- Teknik rechèch V.- Teknik rechèch V.- Teknik rechèch V.- Teknik rechèch • Rechèch dokimantè • Elaborasyon yon kesyonè • Elaborasyon yon kesyonè • Elaborasyon yon kesyonè • Sous enfòmasyon • Pran nòt • Antretyen • Antretyen • Depouyman yon liv • Ankèt pou bezwen fich • Ankèt pou bezwen filyè • Ankèt pou bezwen filyè • Pran nòt teknolojik teknolojik yo teknolojik yo • Fich lekti • Fich lekti • Fòmilè • Fòmilè • Endikasyon yon referans • Fòmilè bibliyografik 22 VIII. PROGRAM DETAYE DEZYÈM ANE 23  Koutje sou pwogram nan Lang ak sosyete an Ayiti Kominikasyon oral : Koute ak pale Kominikasyon ekri: Pwodiksyon tèks 24 Gramè Fraz / Gramè tèks Leksik / Òtograf Tradiksyon 25  PWOFIL ELÈV DEZYĖM ANE SEGONDÈ NAN LANG AK SOSYETE 1. KARAKTERISTIK KI ENPÒTAN POU LANG AK SOSYETE NAN YON EVALYASYON SOMATIF Sityasyon kominikasyon an dwe presize pou elèv la eleman sa yo: - yon entansyon kominikasyon; - yon tèm osnon plizyè tèm ki genyen rapò ak lang ak sosyete; - tip pratik kominikasyon (diskisyon, deba, ekspoze, kontrandi, pyès teyat, elatriye) 1.2 Konsiy yo dwe presize tou: • Moman ak dire kominikasyon an; • Resous ki otorize pou itilize. 2. KARAKTERISTIK DISKOU ELÈV LA NAN KAD EVALYASYON AN 2.1 Li bay lang li valè ; 2.2 Li ekri ak pale lang kreyòl la san entèferans lòt lang ; 2.3 Elèv la koyeran lè li ap ekri e lè li ap pale kreyòl. 26  Lang ak sosyete an Ayiti Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè konpetans lan 1. Analize • Fonksyónman • Elèv yo travay an Li enpòtan pou elèv yo sentaksikman fraz sentaksik pè vèb sa gwoup sou tip konnen presyon ki genyen yo sou baz wòl entèferans estrikti lang franse a entèferans franse objè/destinatè nan destinatè /objè yo sou kreyòl la kapab ladan yo. fraz an franse ak an abitye tande nan manifeste nan tout 1.1 Fè diferans ant kreyòl: dire/di, radyo oswa nan gwoup ki nan fraz la : detachman an kreyòl demander/mande, kominote a. Egz gwoup non, gwoup vèb ak detachman an prêter /prete, (*M’ap bay yon ak nan konpleman franse. donner/bay, kado ak papa m’ sikonstansyèl yo. 1.2 Fè diferans ant envoyer/voye… nan plas « m’ap bay ekstraksyon an kreyòl • konpleman papa m’ yon kado » ak ekstraksyon an sikonstansyèl… franse. • Ekstraksyon ak • Elèv yo ap travay 1.3 Konpare konpleman detachman nan de an atelye sou lis sikonstansyèl an lang yo vèb sa yo ak lòt kreyòl ak konpleman • Fraz anfatik vèb ki fonksyóne sikonstansyèl an menm jan an. Elèv franse. yo ap bay fraz kòrèk an franse ak an kreyòl ki genyen pè vèb sa yo. 27  2. Analize • Fonksyónman semantik pè • Travay an atelye • Enfliyans fraz semantikman fraz mo ki sonnen menm jan nan sou pè mo tankou : franse sou fraz ki genyen de lang yo men ki pa gen frekan/frequent, kreyòl sou baz sans entèferans franse menm sans. Pakèt/paquet, se bagay ki pi fasil, ladan yo. kale/caler, paske de lang yo 2.1 Distenge mo ki • Analiz fenomèn mo prete kanpe/camper… kote genyen anpil mo ki sonnen menm jan an soti nan franse ale nan elèv yo ap konpare sonnen menm jan. kreyòl ak an franse men kreyòl. divès sans pè mo sa yo Fòk elèv yo fè anpil ki pa genyen menm sans. ka genyen nan de lang atansyon : menm si • Analiz fenomèn mo dekalke yo. de mo sonnen nan kreyòl ayisyen. menm jan, sa pa vle di yo kouvri menm • Mo ki itilize an kreyòl ak reyalite kidonk yo an franse pou pale de kò genyen menm sans. moun. 3. Distenge estrikti • Diskou nou jwenn nan • Travay an ti gwoup sou • Elèv yo dwe prete anpil pwòp kreyòl ak angle pale ak nan chante fim ayisyen ki monte atansyon ak pawòl yo nan fraz ki genyen an kreyòl ki genyen Ozetazini kote elèv yo ap tande nan chante ak nan entèferans ant de entèferans angle idantifye fraz kreyòl ki bouch Ayisyen ki ap viv lang sa yo. ladan yo. genyen angle ladan yo. Ozetazini.An plis, akoz 3.1 konpare fraz kreyòl • Fraz angle ki soti Egzanp : *Rele m bak/call medya yo ki pase anpil ak angle sou baz nan bouch Ayisyen ki me back; *ou bèdè ale mizik ki genyen tras angle entèferans sentaksik ki ap viv nan peyi ki /you better go; *M’ min sa ladan yo, enfliyans lang ladan yo. 3.2 Konpare fraz kreyòl pale angle. m’ di a /I mean what I angle sou kreyòl la ak angle sou baz say. ogmante chak jou pi plis. entèferans leksikal ki ladan yo. 28  4. Distenge • Diskou nou jwenn nan • Travay an gwoup : • Elèv yo dwe fè estrikti pwòp pawòl Ayisyen ki ap elèv yo fè rechèch anpil atansyon ak kreyòl ak viv sou fwontyè Ayiti sou pawòl ki pawòl ki genyen panyòl nan fraz ak Dominikani. pwononse an tras panyòl ladan ki genyen kreyòl men ki yo. Akoz anpil entèferans ant • Diskou nou jwenn nan genyen tras lang etidyan ki al fè de lang sa yo. pawòl Ayisyen ki te panyòl ladan yo. Yo etid yo nan peyi 4.1 Konpare fraz viv osnon etidye nan prezante rechèch panyòl kreyòl ak panyòl sou yon peyi ki pale yo nan klas la pou (Sendomeng, baz entèferans panyòl (Dominikani, lòt elèv ka Kiba…), anpil sentaksik ki ladan yo. Kiba, Meksik, eks.) dekouvri nati Ayisyen ki fè antre 4.2 Konpare fraz kreyòl Egz. *M’ fè w’ de kesyon, entèferans lan. soti Sendomeng, ak panyòl sou baz ou pa reponn. /Te hice eks. lang panyòl entèferans leksikal ki dos preguntas, y no me nan yo. egzèse anpil contestaste. (M’ poze w’ de kesyon, ou pa reponn.) enfliyans sou lang * Pa presyona m’ /(pa ban m’ kreyòl la. presyon.) 29  Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè konpetans lan 5. Analize fonksyónman lang • Varyete nò, lwès ak • Travay an gwoup : • Ou ka jwenn anpil kreyòl la sou baz rejyon sid nan kreyòl elèv yo ka ekri varyasyon nan jewografik. ayisyen sou baz yon lis mo nou lang kreyòl la : sentaks, fonolojik ak jwenn nan yon varyasyon sou baz leksikal. rejyon nan peyi a rejyon men nou pa jwenn jewografik, sou • Varyete selon kouch nan yon lòt baz klas sosyal, sosyal ki ap pale rejyon. sou baz kreyòl la. pwofesyon, sèks, • Ekri yon lis mo kwayans, eks. gramatikal sou baz tronkasyon mo sa yo sibi selon rejyon jewografik. • Travay an atelye sou rejyon nan peyi a kote « mwen » tounen « wen » ou « m’ » pa egzanp. 30  PWOFIL ELÈV DEZYĖM ANE SEGONDÈ KÒM LOKITÈ 1. KARAKTERISTIK SITYASYON KOMINIKASYON ORAL NAN YON EVALYASYON SOMATIF 1.1 Sityasyon kominikasyon an dwe presize pou elèv la eleman sa yo : - yon entansyon kominikasyon; - yon tèm osnon yon chwa pami plizyè tèm ; - tip pratik kominikasyon oral (diskisyon, deba, ekspoze, kontrandi, istwa oral, pyès teyat, elatriye) 1.2 Konsiy yo dwe presize tou: • Moman ak dire kominikasyon an; • Resous ki otorize pou itilize. 2. KARAKTERISTIK DISKOU ELÈV LA NAN KAD EVALYASYON AN 2.1 Adapte pou sitiyasyon kominikasyon an Diskou elèv la adapte si li respekte eleman sa yo v Enfòmasyon li transmèt yo pèmèt : • aprofondi, nyanse, ilistre ou jistifye opinyon li sou yon èv li prezante ; • eksplike yon afimasyon, yon reyalite, oubyen yon fenomèn • defann yon pwennvi. v Enfòmasyon yo pran an konsiderasyon karakteristik destinatè a ak tout reyaksyon li v Diskou elèv la pwovoke enterè destinatè a : • Pou fason li chwazi mo ak fraz li yo ; • Pou eleman san pawòl li chwazi pou kominikasyon an (entonasyon, vitès, volim, jès, dokiman sipò). 2.2 Koyeran Diskou elèv yo koyeran si destinatè a ka suiv san difikilte pwogresyon diskisyon, deba, kontrandi, ekspoze a : • eleman nesesè pou pèmèt konpreyansyon yo la ; • li byen soutni pwennvi li yo ; • rejis lang lan annakò ak egzijans sitiyasyon kominikasyon an. 31  Kominikasyon oral Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope konpetans Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè lan 1. Pwodui divès • Tèks enfòmatif, tèks deskriptif, • Travay an gwoup : Chak • Elèv yo va fè rechèch kalte diskou oral. tèks naratif, tèks gwoup ap chwazi youn nan sou diskou rapòte nan 1.1 Distenge agimantatif,eks. aspè sa yo pou travay sou lang kreyòl la, paske òganizasyon diferan li. ( fòk chak aspè genyen an jeneral yo plis diskou oral an • Diskou dirèk, diskou endirèk, rapò ak anvinviwónman) abitye ak diskou dirèk fonksyon sitiyasyon kominikasyon an. diskou evoke, diskou Gwoup yo ap konpare epi diskou endirèk. narativize,eks. rezilta travay yo nan yon Aksan dwe mete sou 1.2 Itilize resous prezantasyon oral. diskou evoke ak lang nan pou rapòte • Repòtaj nan radyo ak nan diskou narativize. yon diskou oral ou televizyon, pyès teyat,eks. • Travay an gwoup sou fason Egz. fin tande bay yon , jounalis rapòte yon Diskou dirèk / Pòl moun ki pa te la. di : « Mwen pa pè. » eveneman nan radyo ak Diskou endirèk / « Pòl di televizyon e ki konsènen li pa pè. » anviwónman. Epi gwoup la Diskou narativize / Pòl pa genyen laperèz. ap prezante rezilta travay Diskou evoke / Pòl pa li a bay klas la. « pè ». 32  Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè konpetans lan 2. Analize echanj • Travay an gwoup : • Nan yon ki genyen ant • Dyalòg nan teyat ak plizyè elèv ap konvèsasyon, de ou plizyè feyton. mennen yon de lokitè yo pa lokitè anndan konvèsasyon sou janm sou yon dyalòg. • Rapò granmoun/timoun, anviwónman epi lòt menm pye patwon/anplwaye, elèv ki pa nan egalite. Kidonk 2.1 Analize pwofesè/elèv, konvèsasyon an ap genyen eleman fason yon pwofesè/pwofesè, obsève kilès nan lengwistik nan konvèsasy on ap elèv/elèv, eks. lokitè yo ki plis konvèsasyon mache mennen (fraz, mo, selon • Pwonon, vèb, tan, aspè, konvèsasyon an sou gwoup pozisyon non, adjektif, advèb, plizyè plan (metriz fonksyonèl, sosyal eks. sijè a, konesans nan pwopozisyon, moun ki nan echanj lang lan, eks.). Apre eks.) men tou lan. • Rejis lang (familye, yo va fè deba. genyen eleman estanda, soutni.) ki pa 2.2 Analize • Travay an atelye : lengwistik ki fason yon • Konotasyon / plizyè elèv ap enfliyanse konvèsasy on ap denotasyon mennen yon konvèsasyon mache konvèsasyon sou an : rapò ki selon yon sijè yo chwazi. genyen ant eleman Chak manm nan moun ki ap gramatikal gwoup la chwazi pale yo, lokitè yo anplwaye. pale nan yon rejis. konesans moun Lòt elèv nan klas ap yo sou sijè yo 2.3 Analize obsève e yo ap pran ap pale a, eks. 33  fason yon nòt pou yo ka fè Li enpòtan pou konvèsasy bonjan kòmantè elèv yo konnen on ap apre. epi konprann mache selon mo fonksyónman lokitè yo • Travay an gwoup : eleman sa yo. anplwaye. yon gwoup elèv ap fè yon ekspoze pou prezante pwoblèm debwazman nan peyi a bay kèk ekspè nan domèn nan ki vini vizite lekòl yo; yon dezyèm gwoup ap fè travay la bay kèk senp sitwayen. Lòt elèv nan klas la ap pran nòt pou yo ka konpare rejis lang chak gwoup itilize. 3. Analize nan ki • Repòtaj radyo ak • Ekspoze : Gen • Yon lòd enfòmasyon televizyon ak tout lòt plizyè gwoup ki enfòmasyon ki yo prezante ak ekstrè oral elèv yo fòme, rapòtè chak prezante pa sibtilite ki nan kapab jwenn. gwoup prezante tèm pèmèt yon repòtaj an rezilta rechèch elèv la dirèk. gwoup la fè nan lòd konprann yon tematik oswa sitiyasyon 3.1 Analize yon kronolojik. globalman. 34  enfòmasyon pa Enfòmasyon ki Sepandan, yon tèm. prezante yo soti enfòmasyon ki 3.2 Analize yon nan yon repòtaj prezante pa enfòmasyon pa dat. radyo oswa dat pèmèt televizyon. elèv la retrase • Ekspoze sou fòm kwonoloji konferans: yon evènman an gwoup elèv sou plizyè jou, prezante, nan yon mwa, ane, konferans, travay syèk, eks. rechèch yo fè sou repòtaj an dirèk ki pase nan radyo. Lòt elèv nan klas la pran nòt pou yo ka poze kesyon. Kesyon yo dewoule sou avantaj ak enkonvenyan prezantasyon evenman yo sou plan tematik ak kwonolojik. 4 Evalye • Enfòmasyon objektif Ekspoze miltimedya: Piske piblisite fin òganizasyon yon sou pwodui a, tankou Apre elèv yo fin tande anvayi sosyete piblisite ki pase non li, karakteristik li kèk piblisite sou dives n’ap viv la, fòk nan radyo. ak pri li, eks., kalte pwodui, yo pran elèv yo rive 4.1 Detekte • imaj (figi retorik yo) nòt epi diskite sou konprann anndan yon tankou metafò, eleman ki kapab pouse fonksyónman mòd 35  piblisite metonimi, yon moun achte divès kominikasyon sa eleman ki konparezon, ipèbòl, pwodui sa yo. a. pouse ou pèsonifikasyon, eks. achte yon pwodui. Aktivite an Gwoup: • Enfòmasyon sibjektif Apre elèv yo fin fè 4.2 Distenge yon sou pwodui rechèch sou divès piblisite ki bay a/repetisyon piblisite yo tande nan enfòmasyon ak enfòmasyon sibjektif radyo, chak gwoup ap yon lòt ki aji sou konpòtman yo. bay ki kote yo jwenn konsomatè yo bonjan efòmasyon san yo pa rann objektif nan piblisite yo kont. sa yo ak kote se sèlman enfòmasyon pou ankouraje moun achte pwodui sa yo ki genyen. 5 Analize echanj ki • Tip fraz ki itilize nan • Senèt: Yon • Li enpòtan genyen ant echanj yo ( fraz gwoup kat elèv pou elèv diferan aktè kòmande, fraz monte yon ti konprann anndan yon pyès deklare, fraz kesyon pyès teyat. Yo wòl anafò teyat. oswa fraz esklame) chwazi tèm yo osnon • Sitiyasyon ak wòl yo. Twa repriz 5.1 Analize diskou enonsyasyon nan premye yo ap anaforik pèsonaj yo replik pèsonaj yo. jwe, katriyèm jwen nan selon wòl yo ap • Nosyon sou nan ansanm ak yon tèks, jwe nan yon pyès teyat pwogresyon anndan rès klas la ap pou yo ka tèks (règ obsève tip fraz etidye 5.2 Analize repetisyon…) ki plis itlize replik ki 36  koyerans ki ansanm ak replik genyen ant genyen anndan • Konektè lojik, anafò, ki nan dialog yo. aktè yo nan diskou pèsonaj ak repriz anaforik. Nan fen pyès la, yon pyès yo deba fèt sou teyat. 5.3 Analize aktivite ki sot pwogresyon fèt la. anndan replik • Pandan yon yo. gwoup elèv ap prezante yon pyès teyat, lòt gwoup yo ap pran nòt sou konektè ak anafò ki asire koyerans tèks la. Chak gwoup prezante rezilta travay li pou diskisyon. 6 Pran nòt apati yon • Konvèsasyon nan • Nan kad sòti ki fèt nan klas • Li enpòtan pou elèv diskou oral. telefòn, kou nan la, elèv yo òganize plizyè yo devlope 6.1 Prepare zouti lekòl, konferans, gwoup travay. Chak gwoup konpetans sa a ki nesesè pou reyinyon deside pran nòt sou yon etap bonè bonè paske, aktivite sa a. pwofesyonèl, nan sòti a. Apre sa, chak se yon aktivite ki 6.2 Aplike teknik ki nesesè pou emisyon nan radyo, gwoup ekri rapò li. Nan enpòtan anpil pou aktivite sa a. nan televizyon, pwochen kou ki genyen chak rès etid yo ak pou 37  pandan yon jounen gwoup vini prezante rapò pa lavi pwofesyonèl pòt louvri, pandan li ; apre sa, deba fèt sou tout alavni. elèv la ap fè sa ki jije enpòtan nan estaj,eksetera. pwosesis sa a. • Se pa tout tan yon elèv kapab • Konesans sou mwayen pran nòt. Elèv yo ap chèche ak teknik elèv la ap kilè yo pa ka pran nòt epi yo bezwen pou li ka ap fè diskisyon sou sa. Lè yon pran nòt. sitiyasyon konsa prezante se memwa ki jwe yon wòl enpòtan nan plas kaye ak kreyon. Chak elèv ap fè egzèsis sa a, li ap jwe sou memwa li pou li ka ekri nòt annapre. • Chak elèv ap repete plizyè fwa sitiyasyon ki soti dekri la a, pou abitid la ka rete lakay li. 38 PWOFIL ELÈV DEZYÈM ANE SEGONDÈ KÒM ESKRIPTÈ 39 PWOFIL ELÈV DEZYÈM ANE SEGONDÈ KÒM ESKRIPTÈ 40  Kominikasyon ekri: pwodiksyon ekri Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè konpetans lan 1. Prepare teknik ak • Itilizasyon fèy bouyon • Aktivite an • Lè elèv la konnen zouti ki pèmèt ou gwoup : a pati yon kijan pou li reyisi yon pwodiksyon • Resous tankou diksyonè, sijè, chak gwoup prezante nenpòt ekri anvan ou kòmanse gramè, leksik ak lòt moun elèv ap prezante ki tèks, li genyen redije. ki kapab ba ou èd. yon plan pou sijè a. plis chans pou li Diskisyon ap fèt reyisi yon 1. Bati yon plan ki pa nan klas la sou pwodiksyon ekri. depaman ak tip ekri diferan plan sa yo Se pou rezon sa a, ou vle pwodui a. sou baz kilès ki pi elèv la ap mobilize 2. Ranje lide ou yo respekte prensip tout resous ki selon enpòtans yo pou byen bati yon posib (diksyonè, nan tèks ou ap plan. gramè, leksik, èd pwodui a. • Aktivite an espesyalis…) pou li atelye : Nan yon ka reyisi tout sa li 3. Planifye kantite paragraf, alineya, premye tan, elèv ap ekri. espasman, tit, nan chak gwoup soutit, ou ap mete prepare yon plan nan tèks ou a. epi konstwi yon tèks dapre plan sa a. Nan yon dezyèm tan gwoup yo chanje tèks yo youn ak lòt. Nan yon twazyèm tan chak gwoup ap bati plan tèks ki nan men yo a. 41  Apre sa, yo fè konparezon ant de plan yo. 2. Pwodui divès tèks an • Ekri ki genyen karaktè • Tout elèv yo ap • Fòk elèv la sonje fonksyon entansyon pèsonèl : biyè, lèt ekri yon kamarad se entansyon kominikasyon ki nan zanmitay, kat postal, imel, yo ki malad yon ti eskriptè a ki pral tèt ou. eksetera biyè pou ba li dikte li ki tip fraz Tabli relasyon ant kouraj epi swete li pou li fè : si li vle entansyon • Ekri ki genyen karaktè bon retablisman. rakonte, li ap fè kominikasyon (sa ou administratif : lèt Apre, chak elèv ap yon tèks naratif, vle ekri a) ak tip tèks ki asosye ak administratif, rapò, nòt analize si li vle enfòme, li entansyon sa a. administratif, kontrandi, pwodiksyon sa yo ap fè yon tèks pwosèvèbal, sikilè, an gwoup sou baz enfòmatif, eks. Fè diferans ant yon relasyon kamarad tèks administratif la ak chak grenn ak yon tèks òdinè. elèv. • Similasyon : Yon elèv ap jwe wòl direktè epi kèk lòt ap jwe wòl anplwaye. Direktè a genyen pou ekri anplwaye yo sou yon sijè epi anplwaye yo ap genyen pou reponn lèt Direktè a. Apre, tout elèv ap genyen pou analize karakteristik fòm 42  lèt sa yo sou baz prensip yo. 3. Analize òganizasyon • Chema naratif an twa pati • A pati yon istwa • Chema naratif pa yon tèks naratif (Eta inisyal, transfòmasyon, reyèl ( nan lekòl mache san chema eta final. la, nan peyi a eks.) aktansyèl. Yo 3.1 Fè diferans ant • Chema naratif an senk pati elèv yo ap analize tankou yon pyès diferan etap (Eta inisyal, mank, kèt, diferan pati ki adoken : youn se transfòmasyon nan yon peripesi/rezilta, eta final) rantre nan istwa palmis lòt la se tèks naratif sa a. figi. Chema 3.2 Tabli relasyon ant • Chema aktansyèl ( Donatè naratif la pèmèt diferan etap / Destinatè, oksilyè / • Elèv yo ekri yon elèv la analize transfòmasyon nan yon opozan, sijè-aktè/ objè pyès teyat kote yo aksyon ki anndan tèks naratif ap rakonte pakou tèks naratif la. yon sijè-aktè nan Chema aktansyèl relasyon li ak lòt la, li menm, pèmèt pèsonaj yo. elèv la konprann ki moun ki poze aksyon yo. 43 4 Pwodui divès kalte tèks • Tèks agimantatif, • Plizyè gwoup fòme • Moun agimante agimantatif òganizasyon : Rezònman nan klas la. Yo pou divès rezon : endiktif, Rezònman chwazi tèm pou defann dwa 4.1 Agimante pou bay dediktif, rezònman legalizasyon yo, pou akize lòt opinyon ou sou yon sijè. dyalektik, eks. Ladwòg , yon pati moun, pou defann 4.2 Agimante pou reponn pou, yon pati kont, pwennvi yo, pou yon lide ou pa dakò • Diskou politik, esè, Yon pati ap fè joure, pou fè avèk li. piblisite, liv ki kritike, eks. ekilib ant de polemik. Anfen, pozisyon kontrè anfen, se pa 4.3 Agimante pou fè ekilib yo. okazyon ki manke ant de lide ki pa ale nan menm sans. • Menm aktivite a pou moun ak tèm pèn lanmò. agimante, kidonk • Menm aktivite a pou pwodui tèks ak lòt tèm elèv yo agimantatif. chwazi. 44 5 Pwodui tèks ki genyen • Atik jounal, nouvèl literè, • Travay an atelye : • Lè yon moun ap plizyè tip (deskriptif, ekstrè woman, piblisite Chak elèv vini ak ekri, li posib pou naratif ak agimantatif…) ekri, chante, resèt kuizin… yon tèks li genyen plizyè tip 5.1 Analize fonksyónman idantifye ki nan tèks li a. Pa tèks ki genyen plizyè genyen plis pase egzanp, si li vle tip. • Tèks ki genyen plizyè tip. yon tip. Yo reyini bay adrès kote li 5.2 Tabli relasyon ant entansyon an gwoup senk rete li ka fè kominikasyon ak tip moun. Yo chanje deskripsyon tèks. tèks yo ant yo (sekans menm. Epi chak deskriptif), si li gwoup ap pwodui vle genyen rezon yon rapò pou sou moun li ap ekri eksplike ki tip yo a li ka agimante jwenn nan tèks la (tèks epi defann agimantatif). pwennvi yo. Kidonk, yon tèks kapab genyen • Aktivite an gwoup plizyè tip. Chak tip :Yon koutye ki anndan yon tèks bezwen lwe yon kapab pote non kay, genyen yon sekans : sekans diskou ki ka destriptif, genyen divès tip agimantatif, eks. tèks. Chak gwoup ap reflechi sou pawòl koutye abitye di lokatè. Epi yo ap redije yon tèks pou rapòte pawòl sa yo. 45  6 Reyalize yon fich lekti • Enfòmasyon sou otè a • Elèv yo prepare • Konn fè fich lekti ( non li, kote li fèt, ane li fèt, yon lis liv ansanm. enpòtan anpil nan 6.1 Distenge enfòmasyon eks.) Chak gwoup aktivite sou otè a ak chwazi travay sou entèlektyèl yon enfòmasyon ki trete • Enfòmasyon sou tèks la twa liv. Yo fè fich elèv. Li ap pèmèt anndan tèks la (Tit, sou tit, dat lekti yo epi yo elèv la òganize 6.2 Fè diferans ant yon piblikasyon, mezon prepare yon enfòmasyon li ap li fich lekti ak yon edisyon, kantite paj, eks. bibliyografi. yo pou li ka itilize rezime • Enfòmasyon sou tèm ki yo annapre. trete anndan tèks la • Nan kad yon 6.3 Prezante yon bibliyografi selon (anviwonman, sante, ladwòg, prezantasyon elèv prensip rechèch yo eks.) yo genyen pou yo fè sou anviwónman, yo prepare fich lekti sou dokiman yo li. • Nan kad yon prezantasyon elèv yo genyen pou yo fè sou VIH/sida yo prepare fich lekti sou dokiman yo li. 7 Prepare yon fòmilè. • Entèwogasyon dirèk ak • Travay pèsonèl : • Elèv la ap genyen 7.1 Prepare kesyon yo an entèwogasyon endirèk… chak elèv ap divès okazyon pou fonksyon enfòmasyon otè a ap prepare yon li prepare yon chèche • Konesans sou rejis lang yo, fòmilè selon yon fòmilè, sitou lè li 7.2 Prevwa ki rejis lang ki nesesè pou fòmilè a. aspè ki enterese li ap fè rechèch pou ak ki enfòmasyon devwa mezon yo. li ap chèche. 46  Leksik /òtograf Konpetans Eleman ki nesesè pou devlope Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè konpetans lan 1. Itlize mo ki adapte • Vokabilè afektif, Aktivite an gwoup: Li enpòtan nan ak Kontèks entelektyèl oswa syantifik. Chak gwoup ap kèlkeswa kominikasyon an. genyen pou trete yon sitiyasyon an pou • Afiksasyon menm tèm, egz. mo elèv yo ap 1.1 Fè diferans ant diferan (prefiks / sifiks) Sante, nan diferan anplwaye pa aspè kontèks depaman ak (afektif, entèlektyèl, syantifik) anndan yon leksik. • Konpozisyon, mo prete, mo kominikasyon (rapò sitiyasyon yo dekalke paran-pitit/ rapò ladan li a. Se pou 1.2 Distenge teknik pwofesè elèv eks. rezon sa a fòk yo derivasyon , • Sitiyasyon kominikasyon / Elèv yo ap genyen konnen ki mo ki konpozisyon, mo prete leksik pou analize tout mache ak ki ak mo dekalke. diferans yo jwenn sitiyasyon. 1.3 Distenge chan leksikal • Chan leksikal / chan nan mo yo itlize yo ak chan semantik semantik selon kontèks kominikasyon an. • Denotasyon / konotasyon • Elèv yo ap travay an gwoup • Kontèks lengwistik/kontèks sou twa metòd fòmasyon ki pa lengwistik mo. Chak gwoup ap genyen yon metòd pou li analize epi jwenn kèk egzanp. Apre elèv yo ap diskite ant yo sou diferans yo jwenn nan metòd yo. 47  • Neyoloji-sans • Aktivite an gwoup • Depi kreyòl la 2. Evalye neyolojis ki (klowòks, asid batri, : Chak gwoup ap fèt nouvo mo anndan kreyòl ayisyen ) genyen pou fè ap antre ladan an. rechèch sou mo ki li, nouvo sans • Neyoloji-fòm ki fèt : fòme pa neyoloji- ap kreye. Pou 2.1 Analize neyoloji-sans ki pa siglezon (Minista, fòm. Yo ap rezon sa yo, anndan kreyòl ayisyen an. GNB, RPK, seleksyon prezante yon lis fòk elèv yo 2.2 Analize neyoloji-fòm ki idisèt, iven, mo sa yo ak sans konnen kijan anndan kreyòl ayisyen an. ivenntwa…); pa yo genyen anndan nouvo mo fèt afiksasyon ( lang nan. Yo nan kreyòl 2.3 Konpare neyoloji sans dekrenmen, dekole, kapab menm fè ayisyen an, ak ak neyoloji fòm ki anndan gaspiya, piyajè). istwa mo sa yo si kijan lòt mo ki lang kreyòl la. sa posib. te la deja ka pran nouvo • Aktivite an gwoup sans. : Menm aktivite a ak neyolojis- sans. • Aktivite an gwoup : Elèv yo ap diskite ant yo pou jwenn resanblans ak diferans ki genyen ant de metòd sa yo. 48 3.Analize fenomèn • Kontraksyon eleman • Chak elèv pran kèk • Lang kreyòl la itilize asimilasyon an nan kreyòl leksikal. egzanp ki genyen rapò asimilasyon ak ayisyen. Egz. Konnen tounen konn ak kontraksyon epi kontraksyon anpil 3.1 Pwodui fraz ki genyen Genyen “ “ gen asimilasyon. Apre sa sitou lè Ayisyen ap kontraksyon leksikal ak Rete « ret yo konpare diferan pale. Li enpòtan pou kontraksyon gramatikal. • Kontraksyon eleman fraz yo jwenn yo. elèv yo konprann gramatikal. 3.2 Analize pwodiksyon ki genyen fenonmèn sa yo, ki ap Egz. Tifi pa ou a di mwen asimilasyon entèn. soulye li a chire/ tounen : tifi • Travay rechèch : Nan pèmèt yo fè diferans pa w’ la di m’ soulye l’ la chire. yon premye tan, chak ant lang ekri e lang 3.3 Analize pwodiksyon ki genyen gwoup anrejistre sou pale. asimilasyon ekstèn. • Asimilasyon entèn radyo yon sekans an Egz. Tankou tounen kankou kreyòl ki dire anviwon Famasi ‘’ ‘’ fanmasi 2 ou 3 minit. Nan yon Almanak ‘’ ‘’ almannak dezyèm tan, yo • Asimilasyon ekstèn retranskri sekans lan Egz. « Li ba ou on kou. » sou papye. Epi nan yon tounen « Li bò w on kou. » twazyèm tan, yo analize diferan tip kontraksyon ak asimilasyon ki nan sekans lan. 49  Tradiksyon konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè devlope konpetans lan 1. Aplike prensip tradiksyon • Tèks kout tankou • Elèv yo ap chèche • Okazyon pou elèv yo ki mande pou respekte sans konsiy, mòd anplwa, tèks ki ekri an franse fè tradiksyon pa nan lang sous la. afich, kat swè, (mòd anplwa manke, sitou an Ayiti 1.1 Konprann ekspresyon fije ki nan eslogan… medikaman, konsiy pou kote genyen plizyè lang sous la. • Tèks fonksyónèl ki monte aparèy lang ki fasafas. Pou ekri an franse ak an elektwonik, kat swè, rezon sa a, elèv yo ap 1.2 Konprann fonksyónman eleman gramatikal, leksikal, semantik… nan kreyòl. eks.). Yo reyini an aprann kèk ti prensip lang sous la. • Konesans sou de lang gwoup epi chak gwoup ki ap pèmèt yo pa ki fasafas yo sou plan deside ki tèks yo ap melanje lang yo lè yo 1.3 Respekte rejis lang ki itilize gramatikal, leksikal, tradui. Apre sa yo fè ap pale ak lè yo ap nan lang sous la. semantik, eks. konparezon ant tèks ekri. orijinal la ak tèks ki tradui a. 2. Aplike prensip tradiksyon • Tèks piblisite ekri ak • Elèv yo chwazi ekstrè • Elèv la ap mete li nan ki mete plis aksan sou pale ki soti nan woman plas moun ki pral li destinatè mesaj la. • Kèk tèks powetik ayisyen, nan nouvèl mesaj li yo, pou li ka 2.1 Prevwa pou ki moun tradiksyon tankou : ekstrè literè, nan liv pwezi prevwa ki mo, ki fraz ap fèt woman, nouvèl literè… ayisyen ekri, eks. Yo ak ki rejis lang pou li 2.2 Respekte lespri mesaj la nan • Tèks deskriptif, reyini an atelye epi yo anplwaye nan yon lang sous la 2.3 Distenge kontèks lengwistik ak naratif, dyalòg, eks. fè tradiksyon tèks sa tradiksyon. kontèks non lengwistik mesaj la • Denotasyon yo. Apre sa, deba fèt /konotasyon nan klas la sou respè • Monosemi/polisemi prensip tradiksyon yo. • Chan semantik ak chan leksikal 50  Gramè fraz ak gramè tèks Konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè devlope konpetans lan 1. Analize estrikti fraz • Fraz senp ki genyen • Genyen plizyè gwoup ki • Elèv la ap aprann konnen senp nan yon tèks. konpleman objè fòme nan klas la. Elèv yo wòl yon vèb jwe nan yon 1.1 Analize estrikti fraz senp ki dirèk. chwazi tèks ki ekri an fraz. Li ap aprann tou genyen vèb. • Fraz senp ki genyen kreyòl epi ki genyen divès genyen lòt eleman ki ka 1.2 Analize estrikti fraz senp ki konpleman objè kalte fraz senp ladan yo. jwe menm wòl ak vèb la pa genyen vèb. endirèk. Apre sa, yo etidye estrikti nan fraz kreyòl. • Fraz senp ki genyen fraz sa yo. Men li enpòtan konpleman objè pou fraz sa yo soti nan yon segon. tèks paske kontèks la ap Egz. : Wowo bay Jozèt pèmèt elèv yo etidye rapò (konpleman objè dirèk) yon mango.(konpleman objè segon) ki makònen estrikti lang nan ak sans li ka genyen. • Fraz senp ki pa genyen vèb Egz. Jozi malad depi twa jou. (adjektif) - Polo lekòl Lagonav. (Konpleman sikonstansyèl) 2. Analize estrikti fraz • Mo kowòdonan an • Aktivite an gwoup : • Yon mo kowòdonan konplèks pa kowòdinasyon kreyòl : konjonksyon elèv yo chwazi tèks kapab yon nan yon tèks. (epi, men, ni… ni, ki ekri an kreyòl epi konjonksyon osnon 2.1 Konpare pwopozisyon kidonk, oubyen, osnon ki genyen divès kalte yon advèb lyezon. Sa endepandan ak pwopozisyon eks.), advèb (poutan, fraz konplèks ladan ki enpòtan se pou depandan. sinon, tankou, yo. Apre sa, yo elèv la konnen lis mo 2.2 Evalye nati ak fonksyon mo kowòdonan nan fraz ki genyen kouwè…) etidye estrikti fraz sa yo nan kreyòl la. 51 plizyè pwopozisyon endepandan. • Nati ak fonksyon mo sa yo pou yo ka kowòdonan yo an konprann kreyòl. fonksyónman fraz • Konparezon ant mo konplèks pa kowòdonan yo (Ou pa kowòdinasyon yo. vini, kidonk ou p’ap manje.) ak mo lyezon (egz. Jan ak Pyè pa vini.) Konpetans Eleman ki nesesè pou Aktivite elèv yo ka fè Kòmantè devlope konpetans lan 3. Analize estrikti fraz • Pwonon relatif an • Aktivite an gwoup : • Elèv yo ka konpare konplèks pa sibòdinasyon kreyòl (ki…). Sonje elèv yo chwazi tèks estrikti fraz nan yon tèks. mwayen ki pèmèt ki ekri an kreyòl epi konplèks pa 3.1 Etidye fonksyónman pwopozisyon relatif ki genyen divès kalte sibòdinasyon yo an pwopozisyon sibòdone relatif la konekte ak fraz konplèks pa kreyòl ak fraz nan nan yon fraz. prensipal la pa sibòdinasyon ladan lòt lang. Apre yo ka 3.2 Etidye fonksyónman pwopozisyon sibòdone konpleman fonksyone menm jan yo. Apre sa, yo gade kòman dobjè nan yon fraz. an franse ak an etidye estrikti fraz konparezon sa a itil 3.3 Etidye fonksyónman kreyòl. Evite itilize sa yo pou yo ka nan aprann estrikti pwopozisyon sibòdone “ke” nan fraz kreyòl. konprann lang kreyòl la. entèwogatif endirèk. (Egz. *Li kontan ke ou pa fonksyónman fraz 3.4 Etidye fonksyónman te vini./ nan plas : Li konplèks pa pwopozisyon sibòdone kontan ou pa te vini.) sibòdinasyon yo. sikonstansyèl. 3.5 Etidye fonksyónman • Pwopozisyon pwopozisyon sibòdone enfinitif. konpletif, pwopozisyon 52  entèwogatif endirèk, pwopozisyon enfinitif. • Divès kalte pwopozisyon sikonstansyèl (tan, koz, konsekans, bi, konsesyon, konparezon, kondisyon…) /sonje kreyòl ayisyen genyen pwòp mwayen pa li pou li eksprime rapò tan pa egzanp : Monte mwen monte, Jan desann. 4. Analize nosyon tan ak • Konesans jeneral sou • Aktivite an gwoup : • Tan ak aspè se de aspè nan kreyòl ayisyen. nosyon tan ak aspè elèv yo travay sou nosyon ki enpòtan • Rapò ki genyen ant tèks ki ekri an kreyòl anpil nan 4.1 Distenge sa ki fè moman enonsyasyon pou yo kapab analize fonksyónman sistèm diferans ant aspè ak tan. ak tan (prezan, pase, mak tan ak aspè nan vèbal yon lang. Lè 4.2 Konpare “ap” ak “te” nan fiti) fraz yo. yon elèv ayisyen fraz an kreyòl. • « Ap » mak tan ; • Chak elèv fè travay konprann sistèm « ap » mak aspè. pèsonèl pou analize vèbal lang kreyòl la, 4.3 Analize tan pase nan • “te” mak tan pase. mak tan ak aspè nan sa pèmèt li analize fraz an kreyòl. • “te” + “ap” (ava ou a)= tèks yo chwazi yo sistèm vèbal lòt lang 4.4 Analize tan fiti nan fraz tan kondisyonèl an menm. ki an kontak ak an kreyòl. kreyòl kreyòl sou teritwa • Mak tan fiti an a,epi evite melanje 53  kreyòl : ap, pral, ava, sistèm aspè ak tan va, a. de lang ki fasafas. 5. Konstwi yon tèks • Anafò ak repriz • Aktivite an gwoup : • Li enpòtan pou elèv koyeran. anaforik anndan yon elèv yo travay sou yo konnen se pa tèks. tèks an kreyòl pou yo paske ou mete plizyè 5.1 Aplike règ repetisyon • Chak fraz dwe pote kapab analize fraz youn dèyè lòt ki nan yon tèks. yon enfòmasyon koyerans ki genyen fè ou genyen yon 5.2 Aplike règ pwogresyon nouvo nan tèks la. anndan tèks sa yo. tèks pou sa. Tèks la anndan yon tèks. • Fòk tèks la pa genyen Epi yo konstwi pwòp genyen pwòp règ pa kontradiksyon ladan li tèks pa yo selon li. Pa egzanp, chak (kontradiksyon ant modèl yo te analize fraz yon lektè li nan mo, pwopozisyon, yo. yon tèks dwe genyen eks.). yon eleman ladan li ki makònen ak yon eleman ki te site anvan. Anplis, fòk chak fraz pote yon nouvo enfòmasyon sou sijè ki ap trete a. Bout anfen, fòk chak fraz pa vini ak yon eleman ki an kontradiksyon ak sa ki te di anvan. Se lè yon elèv respekte twa règ sa yo, ou kapab di tèks li a koyeran. 54 6. Analize pwogresyon • Tèm ak pwopo nan • Aktivite an atelye : Yon tèks pa janm tematik yon tèks. yon fraz. elèv yo travay sou prezante yon sèl 6.1 Evalye progresyon pa • Règ repetisyon tèks an kreyòl pou yo pwogresyon. Li toujou tèm konstan nan yon • Règ pwogresyon kapab analize diferan asosye plizyè ansanm. Pa tèks • Wòl anafò nan yon tip pwogresyon egzanp, anndan yon tèks 6.2 Evalye progresyon pa tèm lineyè nan yon tèks tematik ki ka egziste ou kapab jwenn tèks. • Wòl konektè nan yon nan yon tèks. pwogresyon tèm tèks konstan asosye ak 6.3 Evalye pwogresyon pa pwogresyon tèm lineyè tèm derive nan yon epi pwogresyon tèm tèks. divize. Egz. Twa jennjan ap naje nan flèv latibonit. Youn ladan yo disparèt. De lòt yo plonje dèyè li. Men se ak kadav li yo monte. 55  Bibliyografi (Lis liv elèv yo ka li) Lis zèv, otè, liv pou dezyèm ane segondè a 56 57