Inondasyon an Ayiti
Rezime: Etid Fritz Pierre-Louis sou inondasyon an Ayiti, ki date oktòb 2004 epi ki fin enprime 13 oktòb 2004, ki ekri nan menm ane katastwòf Fondverèt, Mapou ak Gonayiv. Li klase inondasyon ayisyen an sis tip, soti nan lavalas espontane rive nan inondasyon « hors série » li mete sou kont yon lage brital ak masif dlo ki te sere andedan masif kalkè, li esplike karstifikasyon kòm mekanis, epi li pale sou anviwonman, rebwazman ak ekspozisyon patikilye Pòtoprens, ki chita sou yon graben ki gen fay epi ki san defans nan sid devan rebò nò Masif Lasèl.
Dekouve Enpotan
- Klasifikasyon an se apò a. Etid la separe sis tip inondasyon an Ayiti : inondasyon espontane yo rele lavalas ; inondasyon minè san gwo dega ; inondasyon mwayen ak kèk dega materyèl sou jaden ak bèt ; inondasyon majè ; inondasyon hors série, kote li nonmen Jakmèl, Fondverèt, Mapou ak Gonayiv ; ak inondasyon espesyal yo rele in situ.
- Mekanis li pwopoze pou inondasyon hors série se pa dlo ki kouri sou tè a men dlo ki sere epi ki lage. Etid la dekri yo kòm yon restitisyon brital ak masif dlo ki te sere andedan mòn lan, kote yon ti fil dlo lapli jwe wòl yon sifon nan kalkè ki karstifye. Lekti sa a konte paske li vle di yon inondasyon ka rive kote pa gen rivyè ou wè.
- Pòtoprens dekri kòm san defans estriktirèlman sou yon bò. Plèn Kildesak separe vil la ak chèn Matheux nan nò, men nan sid li fè fas dirèkteman ak mòn ki fè rebò nò Masif Lasèl, epi vil la chita sou yon graben, yon seri mòn ki monte tankou mach eskalye soti Fùsi rive nan mitan gòlf Lagonav, kote wòch la kraze anba fay nan tout sans, sa otè a bay kòm orijin sab Laboul.
- Yon koulwa presi deziyen kòm pati ki pi ekspoze epi pi vilnerab nan zòn metwopolitèn : sa ki ant Premye Avni Bolòs ak Maryani. Etid la avèti tou ke glisman tè ki mache ak inondasyon hors série ka rive sou tout rebò nò Masif Lasèl, soti mòn Sanatoryòm rive Gresye an pasan pa Matisan, Bizoton, Maotyè, Kafou ak Maryani, epi konstriksyon anachik sou pant Mòn Lopital fè menas la vin pi rèd.
- Siy yo deja parèt sou rezo wout la : chak lapli serye, Wout Nasyonal No 2, Avni Kristòf ak Ba-pè-de-Choz vin enpratikab anba 40 a 60 santimèt dlo labou ki pote alivyon, epi wout Sid la ant Site Ekspozisyon ak Gresye ekspoze sou yon ti bann tè ant lanmè ak mòn.
- Sou dechèpiyay bwa, etid la bay yon agiman ki pa kouran : se pa chabon ki konsome plis bwa, se endistri. Li mande izin, gildiv, boulanjri ak establisman netwayaj asèk pou fè sakrifis la olye moun k ap sèvi ak chabon, li note pi fò chabonye travay nan zòn arid tankou Nòdwès, Lagonav, Gantye ak Fon Parizyen, epi li pwopoze eksplwate depo lignit Maysad an brikèt pou gwo konsomatè sa yo. Li ensiste tou ke tout entèdiksyon sou yon materyèl dwe vini ak yon pwodwi ranplasan.
- Rekòmandasyon yo konkrè epi pou pi fò a yo mande anpil men-dèv : kire lit rivyè ak kanal evakiyasyon, trete lit toran an teras youn apre lòt, entèdi fòmèlman bati nan ravin oswa bò rivyè ki pa kanalize, fè kanalizasyon an mason bò vil ak bouk, ak rebwaze pant yo sistematikman ak espès Ministè Agrikilti deziyen, kote vetivè, sitwonèl, ekaliptis ak sitou banbou nonmen. Otè a wè sa kòm travay ki mande anpil men-dèv epi konsa yon kòmansman repons pou chomaj.
- Korèksyon fich : dokiman sa a te katalòge ak 2008 nan tit li ak nan chan ane li. Tèks la date oktòb 2004 epi li di li fin enprime 13 oktòb 2004, epi inondasyon hors série li site yo se evènman 2004 : donk fich la korije a 2004.
Kijan pou site
Laboratoire National du Batiment et des Travaux Publics (LNBTP), 2004, Inondasyon an Ayiti, https://lnbtp.gouv.ht/publications/inondations.pdf