Lapèch atizanal an Ayiti: sentèz ekspètiz syantifik kolektif IRD a
- Volim nan rezime yon ekspètiz MARNDR te mande nan fen 2017, kote 17 ekspè te reponn 21 kesyon nan sèt aks tematik.
- Pwodiksyon nasyonal pou konsomasyon lokal la te kouvri 36 a 43,5 pousan demann pwodwi lanmè an 2012-2015, enpòtasyon an te kouvri rès la.
- Ekspè yo konsidere lapèch bò kòt la twò eksplwate e yo wè pa gen anpil mwayen pou li grandi.
- Entansifikasyon ekolojik (abita atifisyèl ki lye ak zòn marin pwoteje), akwakilti milti-trofik entegre ak lapèch nan lanmè lajè se prensipal wout kwasans yo pwopoze.
- Rekòmandasyon yo fòme 11 seri ak 52 sou-rekòmandasyon, ki gen ladan yon sistèm enfòmasyon sou lapèch, yon obsèvatwa, yon lekòl lanmè ak mizajou lwa lapèch 1978 la ki demode.
- Yo pwopoze yon kogestyon pilòt nan basen lapèch Sid ak Kòto, ak abita atifisyèl sou twa sit pilòt nan sid peyi a ak pwojè pilòt akwakilti nan rejyon Aken.
- Selon otè yo, siksè a depann de estabilite politik ak yon Eta ki gen plis kapasite.
Volim 250 paj sa a prezante sentèz ak rekòmandasyon ekspètiz syantifik kolektif (ESCI) sou lapèch atizanal Enstiti Rechèch pou Devlopman an (IRD) te fè sou demann Ministè Agrikilti, Resous Natirèl ak Devlopman Riral (MARNDR) an Ayiti, anba direksyon Gilbert David. Ministè a te mande IRD ekspètiz la nan fen 2017. Yon atelye ki fèt Pòtoprens soti 16 rive 18 janvye 2018 te defini kad ekspètiz la, e 17 ekspè te reponn 21 kesyon ki gwoupe nan sèt aks tematik. Tèks konplè ekspè yo nan volim konpayon an, La pêche artisanale en Haïti : contributions intégrales. De volim yo mache ansanm. Tradiksyon angle sentèz la pa nan fichye sa a.
Premye pati a dekri kòt la ak lanmè a, abita yo (resif koray, zèb lanmè ak mangrov), divèsite biyolojik marin, espès ki enterese lapèch, pechè yo ak metye yo, ak efò lapèch. Dezyèm pati a trete akwakilti milti-trofik entegre, entansifikasyon ekolojik (abita atifisyèl, zòn marin pwoteje ak DCP ki ankre) ak gouvènans lapèch. Twazyèm pati a trete kalite pwodwi yo ak risk ekotoksikolojik, chèn founiti a depi debakman rive nan vant an detay, ak komès entènasyonal. Yo te fè ankèt sou teren nan depatman Sid ak Sidès, Chadonyè, Benè ak alantou Aken.
Entwodiksyon an di pwodiksyon nasyonal pou konsomasyon lokal la pa t kouvri plis pase 36 a 43,5 pousan demann pwodwi lanmè an 2012-2015, enpòtasyon an te kouvri rès la, e yo konsidere lapèch bò kòt la kòm twòp eksplwate. Konklizyon an wè pa gen anpil mwayen pou lapèch bò kòt la grandi, e li mete devan entansifikasyon ekolojik, akwakilti milti-trofik entegre ak lapèch nan lanmè lajè. Katriyèm pati a prezante 11 seri rekòmandasyon ak 52 sou-rekòmandasyon: gouvènans patisipatif ak mizajou lwa lapèch 1978 la, ki demode; pi bon konesans sou abita ak espès yo; yon sistèm enfòmasyon sou lapèch ak yon obsèvatwa; regilasyon efò lapèch; fòmasyon, ak yon lekòl lanmè yo pwopoze; abita atifisyèl sou twa sit pilòt nan sid peyi a; yon rezo zòn marin pwoteje; DCP ak lapèch pwofon sou fon lanmè; akwakilti nan basen sou tann mangrov nan rejyon Aken; distribisyon ak komèsyalizasyon; ak sante. Otè yo presize siksè a depann de estabilite politik ak yon Eta ki gen plis kapasite.
Kijan pou site
Institut de recherche pour le développement (IRD), 2021, Lapèch atizanal an Ayiti: sentèz ekspètiz syantifik kolektif IRD a, https://www.editions.ird.fr/open_access_download/1394/831
- Moun oswa enstitisyon ki gen dwa yo
- Institut de recherche pour le développement (IRD)