(2023-06) Nòt enfòmasyon ACAPS - Ayiti : Enpak imanitè vyolans gang yo (2 jen 2023)
Rezime — Nòt enfòmasyon sa a dokimante enpak imanitè vyolans gang k ap monte an Ayiti nan jen 2023, lè gang yo te kontwole anviwon 80 % Pòtoprens epi yo te deplase omwen 160 000 moun depi 2021. Sou baz sous segondè, li mezire ogmantasyon touye moun (to a triple ant 2018 ak 2022), kidnaping (ki monte 2 673 % nan menm peryòd la) ak vyolans seksyèl, epi li trase efè yo sou deplasman, sekirite alimantè, sante, edikasyon ak aksè imanitè. Li konkli vyolans lan pa gen anpil chans bese a kout tèm, akoz yon polis ki pèdi 40 % efektif li nan twa ane ak alyans gang ki pa estab.
Dekouve Enpotan
- Kontwòl teritoryal gang yo elaji rapidman, soti anviwon 60 % Pòtoprens nan desanm 2022 rive anviwon 80 % nan avril 2023, ak prezans gang tou nan Okap, Gonayiv, Jakmèl, Jeremi ak Okay.
- Vyolans lan monte brid sou kou : to touye moun triple ant 2018 (6,87 pou 100 000) ak 2022 (18,84 pou 100 000), epi kidnaping monte 2 673 % ant 2018-2022, ak 637 kidnaping nan premye trimès 2023 sèlman.
- Fòs sekirite yo pa ka kenbe vyolans lan : Polis Nasyonal Ayiti a pèdi anviwon 40 % efektif li, soti nan anviwon 15 000 ajan an 2020 rive nan anviwon 9 000 an 2023, devan yon estimasyon 20 000-30 000 manm gang ki gen alyans politik ak polisye.
- Vyolans gang deplase omwen 160 000 moun depi 2021 epi li deranje mwayen lavi yo, tankou fèmti mache ak pèt anviwon 2 400 ekta tè agrikòl nan Latibonit, sa k ap agrave yon kriz alimantè ki frape prèske mwatye popilasyon an.
- Espas imanitè a ap retresi, ak 37 travayè imanitè touye, blese, kidnape oswa arete ant 2020 ak 2022, atak sou lopital tankou lopital MSF nan Site Solèy, ak bezwen finansman ki prèske double depi 2022 pandan aksè nan zòn ki pi frape yo rete bloke.
Deskripsyon Konple
Nòt enfòmasyon ACAPS sa a, ki te pibliye 2 jen 2023 kòm yon swivi rapò novanm 2022 li a sou deteryorasyon sitiyasyon Pòtoprens, elaji chan jewografik la sou tout peyi a epi izole enpak imanitè vyolans gang yo. Gang yo, ki konte 200-300 nan tout peyi a epi ki òganize nan federasyon rival G9 ak GPèp, ak alyans byen dokimante ak politisyen ak responsab lapolis, te kontwole anviwon 80 % Pòtoprens nan avril 2023 (kont 60 % nan desanm 2022) epi yo te gaye nan Latibonit ak lòt depatman. Nòt la mezire eskalad la : to touye moun triple soti 6,87 rive 18,84 pou 100 000 moun ant 2018 ak 2022 ; kidnaping monte 2 673 % nan menm peryòd la, ak 637 kidnaping nan premye trimès 2023 sèlman ; epi yo estime 30 % fanm ayisyen ki gen ant 15 ak 30 an te viktim vyolans seksyèl. Gwoup otodefans (mouvman Bwa Kale) te touye omwen 75 moun yo sispèk se manm gang ant janvye ak avril 2023.
Analiz la detaye konsekans yo nan chak sektè : omwen 160 000 moun deplase pa fòs depi 2021, plis pase 38 % moun deplase yo nan 50 abri pwovizwa pifò san sèvis de baz ; fèmti mache ak abandon tè agrikòl nan Latibonit k ap agrave yon kriz alimantè ki deja frape prèske mwatye popilasyon an ; atak sou lopital ak lekòl ki fòse fèmti, tankou lopital MSF nan Site Solèy ; ak gwo kontrent sou aksè imanitè, ak 37 travayè imanitè touye, blese, kidnape oswa arete ant 2020 ak 2022. Nòt la fè konnen vyolans lan pa gen chans bese : Polis Nasyonal Ayiti a pase de anviwon 15 000 ajan an 2020 a anviwon 9 000 an 2023, devan yon estimasyon 20 000-30 000 manm gang, pandan alyans fèb ant gang yo, 400 Mawozo, paralizi jistis la (83 % nan plis pase 11 000 prizonye poko jije), yon nouvo epidemi kolera, sanksyon Nasyonzini ak kriz gaz repete ap agrave ijans lan. Bezwen finansman imanitè yo prèske double konpare ak 2022.
Not
ACAPS thematic/anticipatory analysis