(2024-07) Trase chemen Ayiti vè jistis: leson Kolonbi ak Gwatemala

United States Institute of Peace (USIP) • 2024 • 13 paj

Rezime — Analis USIP yo di fòs pou kont li p ap kase kontwòl gang yo sou Pòtoprens e Ayiti bezwen mekanis jistis tranzisyonèl ak restorativ ki angaje tout sosyete a nan yon estrateji konplè kont gang. Jiridiksyon Espesyal pou Lapè (JEP) Kolonbi ak komisyon anti-enpinite CICIG Gwatemala ofri modèl Ayiti ka adapte pou bay viktim yo jistis, reentegre manm gang epi ranfòse enstitisyon jidisyè ayisyen yo.

Gade Dokiman Gade Sous Orijinal

Dekouve Enpotan

Fòs pou kont li, menm ak misyon MSS Kenya a, p ap pote lapè; Ayiti bezwen mekanis jistis tranzisyonèl ak restorativ ki angaje tout sosyete a.
JEP Kolonbi a bay yon modèl: makwo-dosye, verite anvan pinisyon, santans soti nan 8 lane libète restren pou kolaboratè rive nan 20 lane prizon.
Apeprè 30-50 pousan manm gang ayisyen se timoun, sa ki ranfòse agiman pou sanksyon restorativ pou manm ba yo.
CICIG Gwatemala montre yon komisyon ibrid ka demantle rezo kriminèl wo nivo, jiska fè yon prezidan tonbe an 2015; yon vèsyon ayisyen ta ka trete PetroCaribe, La Saline ak asasinay Moïse la.
CICIG ak frè Ondiras ak Salvadò li yo tout fèmen (2019-2021) apre yo te menase elit yo: yon mekanis ayisyen bezwen gwo sipò politik ak kapasite nasyonal dirab.

Deskripsyon Konple

Analiz jiyè 2024 sa a, Nicolás Devia-Valbuena ak Gabriel Rojas-Andrade ekri, di gouvènman pwovizwa Ayiti a pa ka bat gang yo ak fòs sèlman, menm ak misyon MSS Kenya ap dirije a; li bezwen mekanis kreyatif ki angaje tout sosyete a pou retire manm gang nan vyolans. Nan Kolonbi, otè yo pran modèl Jiridiksyon Espesyal pou Lapè (JEP) ki soti nan akò 2016 ak FARC: yon estrateji 'makwo-dosye' ki priyorize modèl vyolans yo, verite ak diyite viktim yo olye pinisyon sèlman, ak santans gradye (8 lane libète restren ak pwojè restorativ pou moun ki kolabore, jiska 20 lane prizon pou lòt yo). Pou Ayiti, makwo-dosye yo ta ka kouvri vyolans seksyèl kòm zam lagè, jan elit yo sèvi ak gang kòm zouti politik, abi Bwa Kale ak blokis machandiz; sanksyon restorativ enpòtan sitou paske apeprè 30-50 pousan manm gang ayisyen se timoun. Nan Gwatemala, komisyon ibrid CICIG la (2007) montre kijan ekspètiz entènasyonal bò kote enstitisyon nasyonal ka demantle rezo kriminèl, tankou yon fwod ladwàn ki te fè prezidan ak vis-prezidan an tonbe an 2015. Yon komisyon konsa an Ayiti ta ka trete dosye koripsyon PetroCaribe, masak La Saline 2018 la ak asasinay prezidan Moïse an 2021. Leson pridans lan: CICIG ak frè Ondiras ak Salvadò li yo te fèmen lè yo te menase enterè pwisan; kidonk fòk gen yon gwo sipò politik pandan y ap bati kapasite nasyonal. Se Ayisyen yo ki dwe desine pwòp fòmil yo atravè yon dyalòg enklizif.

Sije

Jewografi

Peryod Kouvri

1996 — 2024

Mo Kle

transitional justice, restorative justice, JEP, CICIG, counter-gang strategy, impunity, PetroCaribe, La Saline massacre, judicial reform, Colombia, Guatemala, hybrid tribunal, reconciliation, series:usip-haiti-analysis

Antite

USIP, Nicolás Devia-Valbuena, Gabriel Rojas-Andrade, JEP (Special Jurisdiction for Peace), CICIG, FARC, Jovenel Moïse, Bwa Kale, United Nations, Organization of American States, Colombia Truth Commission, Haitian National Police, Multinational Security Support mission

Not

Recovered from Wayback Machine (USIP 2025 publisher takedown); web article printed to PDF