(2025-05) Rapò tematik ACAPS - Ayiti: Eskalad konfli ak ogmantasyon deplasman entèn (19 me 2025)
Rezime — Rapò tematik ACAPS sa a analize enpak imanitè eskalad vyolans ame nan depatman Sant lan, kote atak Viv Ansanm sou Mibalè ak Sodo apati 30 mas 2025 touye omwen 76 moun, pèmèt plis pase 500 prizonye chape, epi deplase plis pase 51 400 moun rive mitan mwa me. Baze sou yon revizyon done segondè, li dokimante bezwen nan abri, pwoteksyon, sante, edikasyon ak sekirite alimantè pami moun deplase ki gaye nan Boukankare, Ench, Laskawobas ak Savanèt, epi li siyale risk pou gang yo elaji kò yo bò fwontyè dominikèn nan ak baraj Pelig la.
Dekouve Enpotan
- Atak Viv Ansanm sou Mibalè ak Sodo apati 30 mas 2025 touye omwen 76 moun rive 22 avril, pèmèt plis pase 500 prizonye chape, epi deplase plis pase 51 400 moun, pami yo anviwon 27 000 timoun, rive mitan mwa me.
- Kantite sit deplasman nan tout peyi a prèske double, soti 119 an mas rive 228 an avril 2025, avèk 97 nan 121 nouvo sit yo nan depatman Sant lan, pandan anviwon 76 pousan moun deplase Mibalè yo rete kay fanmi.
- Sèvis esansyèl yo tonbe nan zòn ki touche a: Lopital Inivèsitè Mibalè a ak tout lekòl Mibalè fèmen, omwen 42 lekòl nan Sant sèvi kòm abri pou moun deplase e lopital referans Ench ak Latibonit yo depase kapasite yo.
- Risk kolera ap monte, avèk 1 487 ka sispèk nan tout peyi a ant fen desanm 2024 ak mitan avril 2025 ak yon vilnerabilite ki pi wo nan Sant kote 37 pousan fwaye yo te itilize dlo sous ki pa pwoteje.
- ACAPS prevwa vyolans lan ka gaye nan komin ki toupre fwontyè dominikèn nan e gang yo ka vize baraj idwoelektrik Pelig la, pandan sispansyon finansman ameriken an ap febli yon repons ki te deja depann de èd deyò.
Deskripsyon Konple
ACAPS egzamine ogmantasyon deplasman ki te deklanche lè kowalisyon gang Viv Ansanm nan atake Mibalè ak Sodo, nan depatman Sant lan, apati 30 mas 2025. Rive 22 avril, afwontman yo ak Misyon Miltinasyonal Sipò Sekirite a (MSS) te touye omwen 76 moun; gang yo te fasilite tou plis pase 500 prizonye chape nan prizon Mibalè a. Rive 16 me, omwen 51 400 moun, pami yo apeprè 27 000 timoun, te fèk deplase soti nan distri Mibalè a, y al sitou nan Boukankare (24 pousan), Ench (21 pousan), Laskawobas (17 pousan) ak Savanèt (11 pousan), e anviwon 76 pousan rete kay fanmi yo. Rapò a mete sitiyasyon sa a nan kad yon kriz deplasman nasyonal ki depase yon milyon moun deplase, avèk plis pase 130 000 moun ki fèk deplase akoz vyolans gang depi janvye 2025 e kantite sit deplasman ki prèske double, soti 119 an mas rive 228 an avril, 97 nan nouvo sit yo nan Sant. Analiz la baze sou yon revizyon done segondè epi li rekonèt enfòmasyon ajou yo limite akoz kontrent aksè.
Enpak sektoryèl yo gen ladan fèmti Lopital Inivèsitè Mibalè a ak tout lekòl nan Mibalè (42 lekòl nan Sant k ap sèvi kòm abri pou moun deplase), 1 487 ka sispèk kolera nan tout peyi a ant fen desanm 2024 ak mitan avril 2025 avèk alèt k ap ogmante nan Lwès ak Sant, epi lopital referans ki depase kapasite yo nan Ench ak Latibonit. Rapò a idantifye kontrent aksè imanitè akoz kontwòl gang yo sou wout ki konekte Pòtoprens ak rès peyi a, epi li prevwa vyolans lan ka gaye nan komin ki toupre fwontyè dominikèn nan, menas sou baraj idwoelektrik Pelig la, ogmantasyon mouvman iregilye travèse fwontyè akoz Repiblik Dominikèn sispann bay Ayisyen viza, ak efè sezon lapli jen-oktòb la k ap vin agrave sitiyasyon an. Kriz la ap dewoule sou fon yon finansman èd ki pa ase, ki vin pi grav ak sispansyon asistans ameriken an, ki te reprezante anviwon 59 pousan (207 milyon USD) finansman angaje pou repons imanitè 2024 la.
Not
ACAPS thematic/anticipatory analysis